Het is niet de “intellectuele elite” die ideologisch verdwaasd is

Op 26 april zei Vooruit-voorzitter Conner Rousseau dat hij zich bij een autorit door Molenbeek vervreemd voelde en hij koppelde dit direct aan zijn intussen bekende ‘flinke’ discours over de vermeend falende integratie van etnische en culturele minderheden in België. Even verwacht was de kritiek die hij daarop kreeg uit traditioneel linkse hoek: zegt Rousseau dit niet enkel omdat hij simpelweg niet gewoon is om bruine mensen en hoofddoeken te zien? N-VA-voorzitter en god-keizer van Antwerpen Bart De Wever haalde daarop snerend uit naar die critici door de “intellectuele elite” in zijn bekende gezwollen stijl “ideologisch verdwaasd” te noemen. Nochtans is het niet die zogenaamde elite die ideologisch verdwaasd is.

Om te beginnen krijgen de intussen verguisde linkse intellectuelen nauwelijks een stem in het publieke debat, hoewel ze de favoriete schietschijf zijn van al wat rechts is in Vlaanderen. Op een paar uitzonderingen na zijn het vooral rechtse stemmen die we dag in, dag uit horen op de radio, zien op tv en lezen in de kranten en opiniestukken. Overigens, het begrip “intellectuele elite” is een contradictie, want in de huidige bestuurlijke, juridische, mediatieke en economische elite - de groep met reële macht en invloed - zit bij mijn weten geen enkele intellectueel. 

Ten tweede, als er al sprake is van ideologische verdwazing komt die in Vlaanderen vooral van Vlaams-nationalisten, waar hun ideologie de gemiddelde Vlaming de laatste 15 jaar niets heeft opgeleverd, hun starre beleidsmensen vaker dan niet bijna komisch incompetent zijn en voorman Bart De Wever elke dialoog weigert met zijn spreekwoordelijke Linkeroever. Als hij met “intellectuele elite” suggereert dat het hier gaat over volksvreemde mensen, dan kan hij misschien beginnen met zijn eigen plutocratische miljonairsvrienden en partijgenoten die denken dat €7.000 netto een gemiddeld maandloon is voor een Vlaming. Met een vermoeiend déjà vu-gevoel stel ik eens te meer vast wat geldt voor zo veel rechts-radicalen: het is grotendeels alweer projectie. 

Intellectuele verdwazing, dat is koppig vasthouden aan al lang ontkrachte clichés rond meertaligheid, armoede, Wereldoorlog II en het Romeinse Rijk. Intellectuele verdwazing is blijven geloven in economische recepten uit de jaren ’80. Intellectuele verdwazing is ook drastische klimaatactie blijven uitstellen omdat het niet goed uitkomt. Eveneens dwaas - en gevaarlijk - is gênant het Vlaams Belang achternalopen, een partij die niet kijkt op een domme complottheorie meer of minder. En dan zwijgen we nog over de N-VA als partij, die gul mensen volgt op sociale media die onbeschaamd 19de-eeuwse, racistische ideeën verkondigen, anekdotes aanzien voor data en “denkers” promoten met de diepgang van een poldersloot. 

Het pijnlijke ontbreken van zelfinzicht is vaste prik bij De Wever. Ofwel ziet hij niet dat zijn partij de belichaming is van het Dunning-Kruger-syndroom (waar incompetente mensen net hun eigen competenties fel overschatten en dus niet in staat zijn te zien hoe incompetent ze zijn), ofwel is hij zo cynisch en arrogant geworden dat hij denkt met zijn zoveelste makkelijk te ontkrachten flauwiteit wegkomt. En misschien heeft hij nog gelijk ook. Ondanks alles blijven de meeste media redelijk welwillend tegenover hem - uit schrik, hoor ik, om toegang tot Vlaanderens machtigste politicus te verliezen, maar zo houden ze enkel mee de illusie in stand dat De Wever een scherpzinnige politieke denker. In werkelijkheid is hij een eerder middelmatige charlatan die daar ook bijzonder zelfingenomen over lijkt. 

Oekraïne ligt in Europa

Over de oorlog in Oekraïne, nu enkele dagen oud, kan ik niet erg veel zeggen dat niet al beter gezegd is door analisten en experts, buiten dat het menselijke leed dat er nu al uit voortvloeit de grootste tragedie is. 

Zoals in alle oorlogen zijn de gewone mensen de grootste verliezers en de kwetsbaren nog het meest van al. Waar ik nu naar kijk is de reactie in, breed gezien, het Westen, waar een aantal dingen me verrast hebben en een aantal dingen juist teleurstellend voorspelbaar waren.

De evidentie van de sympathie met Oekraïne

Notoire anti-migratielanden als Polen die met open armen Oekraïners verwelkomen, Slovaken en Roemenen die klaar staan aan de grens met welkomstcomités, kledij en voedsel, de emoties die de oorlog ook hier opwekt in België: je kan zeggen dat dat hypocriet is omdat veel van die landen hun rug toekeren naar oorlogen en conflicten in Afrika en het Midden-Oosten, maar je kan het ook interpreteren als Europa dat Oekraïne beschouwt als een onvervreemdbaar deel van zichzelf. Dat was voor het einde van de Koude Oorlog en nog jaren daarna geen vanzelfsprekendheid. 

Ook niet in Oekraïne zelf, trouwens, waar "Europa" lang gold als een term voor alle landen voorbij hun westergrenzen. Oekraïners herkennen zichzelf nu in ons en wij herkennen ons in hen. Dat is eveneens geen evidentie - bijvoorbeeld Georgië heeft ook een al bijna 20 jaar lopend project van heroriëntatie naar Europa en claimt de Europese identiteit, maar het gevoel is niet helemaal wederzijds. Over waarom dat zo is en waarom onze houding verschilt, kan je een apart boek schrijven. Maar het feit is dat de toetreding van Oekraïne tot de psycho-geografie van Europa een voldongen realiteit is.

Extreemrechts is te kakken gezet

Veel extreemrechtse partijen in Europa en het Westen drukken al jaren openlijk of in de marge hun bewondering uit voor Vladimir Poetin. Sommige partijen worden zelfs direct of indirect gesteund vanuit het Kremlin, met internettrollen of met de perfide rol van propagandakanalen als RT en OAN. Maar nu de publieke opinie zich massaal en openlijk uitspreekt tegen Poetin en zijn oorlog, slaan de pro-Poetinpraatjes van figuren als Filip Dewinter niet meer aan. In Nederland stemden de PVV, JA21 en de FVD als enige partijen tegen een motie die de aanval van Rusland veroordeelde. Donald Trump blijft als een pathetisch verliefde schooljongen Poetin steunen, waardoor hij aan de poten van zijn eigen stoel zaagt binnen de Republikeinen.

Maar laten we ons niet vergissen: nee, deze oorlog zal extreemrechts weinig stemmen kosten. Net zoals extreemrechts eerst in lastig parket kwam tijdens de coronacrisis, met fascistische machthebbers wier manifeste incompetentie duizenden levens kostten in de Verenigde Staten en Brazilië en extreemrechtse oppositiepartijen in Europa die eerst niet meer wisten van welk hout pijlen maken maar nu terug op sterkte zijn door complottheorieën te omarmen, zal radicaal-rechts ook wel een weg terugvinden uit deze gênante situatie. Het is enkel opmerkelijk hoe het doek (weer maar eens) is weggetrokken.

Extreemlinks moet zich eens grondig gaan bezinnen

De centrumpartijen in België tuimelden haast over elkaar van vreugde om de PVDA-PTB te beschuldigen van sympathieën voor de oorlog omdat de partij zich onthield van een veroordelende motie over de oorlog. Dat, net als bij een gelijkaardig debacle rond de veroordeling van de behandeling van de Oeigoeren in China dit eveneens een doek wegtrekt dat aantoont dat de PVDA-PTB heimelijk altijd "communisten" zijn gebleven, klopt niet echt. Communisme is al 30 jaar weg in Rusland en is al meer dan 20 jaar het tegengestelde gaan betekenen in China van wat het ooit was.

Waar PVDA-PTB wel eens van af moet, is de oude reflex dat er toch ook altijd voordelen zijn aan weerstand tegen de Amerikaanse en NAVO-wereldhegemonie. Die nuance is net zomin welkom in deze crisis als een man in een vluchthuis voor mishandelde vrouwen die telkens opmerkt dat er "ook mishandelde mannen bestaan". Niet de tijd en plaats. En die twee own-goals op korte tijd zullen de PVDA-PTB wél stemmen kosten, zeker bij de meer mondiaal ingestelde middenklasse.

De oproep tot een sterker antwoord van Europa en de NAVO

Ik begrijp de machteloosheid die heerst bij veel mensen die het leed zien of die bang zijn dat Vladimir Poetin en zijn 19de-eeuwse autoritarisme nog maar eens een overwinning zal binnenhalen op de principes van democratie, eerlijkheid en mensenrechten. En de lijst is lang: Transnistrië, Tsjetsjenië, Abchazië en Zuid-Ossetië, Kazachstan, de annexatie van de Krim, Donetsk en Luhansk, de verkiezing van Trump, valsspelen in internationale sport, de moorden op Politkovskaja, Litvinenko, Skripal en Nemtsov en het brutaal buitenspel zetten van Khodorkovsky en Navalny. En dat zijn maar de hoofdvoorbeelden.

Het klopt dat nieuwe sancties een spelletje zijn van verminderende meeropbrengsten en dat straffe uitspraken van Europese leiders 0 effect hebben. Het klopt ook dat veel Westerse leiders nog altijd proberen om het spel niet al te hard te spelen om hun lokale economische belangen veilig te stellen. Maar NAVO-troepen sturen naar Oekraïne is een onrealistische fantasie. De NAVO heeft in de laatste 25 jaar zijn hand al twee keer overspeeld in een offensieve oorlog (waar het in principe niet voor opgericht is) in Kosovo en in Libië, en Oekraïne is geen NAVO-lidstaat.

Maar Europese landen kunnen toch buiten de NAVO om troepen sturen?

Hypothetisch kan dit, maar dan is het menselijk leed helemaal niet meer te overzien en kan dit verschillende nieuwe catastrofes triggeren. Poetin heeft al duidelijk gezinspeeld dat hij zelfs nuclaire wapens zou durven inzetten als het Westen (samen of in een losse coalitie) militair ingrijpt, en al betwijfel ik of dit niet gewoon een overspannen dreigement is omdat hij bang is wat er zou gebeuren als er zo'n coalitie ontstaat, de publieke steun voor zo'n avonturisme zou wel eens snel kunnen verdampen als de eerste lijkzakken terug naar huis komen.

Bovendien is de oorlog maar een paar dagen oud. Er zijn nog tal van scenario's mogelijk waar Westerse troepen sturen noch wenselijk, noch noodzakelijk is. Voor wat het waard is, is als amateur mijn voorspelling dat dit conflict een aantal gevaarlijke gelijkenissen heeft met de Amerikaanse invasie van Irak in 2003. In beide gevallen met leiders die blind lijken te geloven dat de lokale bevolking weinig weerstand zal bieden en in veel gevallen de troepen juist met open armen zal ontvangen, of dat het thuisfront makkelijk kan overtuigd worden. Er is bovendien een nog gevaarlijker verschil: Saddam werd door brede lagen van de bevolking effectief gehaat. Oekraïners zien hun regering echter als legitiem en zijn in grote getale bereid om die bij te staan.

De pandemie van de desinformatie in Vlaanderen: Perv3rso.tv

Het is een flauwe woordgrap, ik geef het toe. Op 15 januari lanceerde Michael Verstraeten, de Vlaamse evenknie van de beruchte Nederlandse corona-ontkenner en anti-vaxxer Willem Engel en peetvader van de Vlaamse versie van 'Viruswaanzin', zijn project V3rso.tv. Voor €6 per maand kunnen kijkers zich abonneren op een streamingdienst die zogezegd alternatieve standpunten verkondigt rond de coronapandemie en het beleid daaromtrent.

Het is mogelijk dat dit initiatief direct zal doodbloeden en dat wie deze tekst herleest in 2025 al een eind terug moet gaan in zijn of haar geheugen om zich te herinneren wat dit ook alweer was, maar hoe dan ook is V3rso.tv een mijlpaal - of dieptepunt, zo je wil - in de geschiedenis van de Vlaamse media. Waarom? Omdat het de eerste echte poging is in Vlaanderen om een multimedia-echokamer te installeren die enkel gebaseerd is op desinformatie. In vergelijking daarmee is een nieuwssite als Doorbraak een hoogstaand journalistiek medium.

Verstraeten en zijn bondgenoten argumenteren dat de conventionele media te slaafs de officiële communicatie van de regeringen, de GEMS en de wetenschappers volgen, en wellicht zullen alleen al daarom veel mensen V3rso.tv het voordeel van de twijfel willen geven. Maar dat is een beetje als argumenteren dat elke dag bij McDonald's gaan eten ongezond is terwijl je je klanten letterlijk stront serveert.

V3rso.tv is van meet af aan geworteld in desinformatie, complottheorieën en een sterk anti-wetenschappelijk discours. Dit doet het ook verschillen van andere onafhankelijke media-initiatieven in Vlaanderen zoals Apache. Apache werd opgericht door journalisten en brengt journalistiek die gebaseerd is op onderzoek en feiten. Voor de volledigheid: er is ooit een tekst van mij op Apache verschenen, dus je zou kunnen zeggen dat ik daar zelf niet helemaal objectief in ben, maar het punt is hier dan ook niet van objectief te zijn. Het punt is dat de 'mission statement' van Apache is om onafhankelijke journalistiek te bedrijven door onafhankelijke journalisten, terwijl Verstraeten en co nog voor hun eerste uitzending de taal spreken van de corona-ontkenners, anti-vaxxers en extreemrechts.

Extreemrechts? Jawel, Verstraeten heeft het in één van zijn tweets over "zonder woke". Net zoals Willem Engel in Nederland met zijn yoga en new-age-adepten in Amerika die in het QAnon-wormgat vielen, mikt V3rso.tv met - in dezelfde tweet - zijn schampschot naar de farma-industrie ook op de traditioneel eerder linkse, progressieve of ruimdenkende consument én de rechtse consument. Zowel het Nederlandse Viruswaanzin als QAnon slaagden erin die new-age-consument door een trechter te duwen die hen uiteindelijk deed belanden bij extreemrechts. In de Verenigde Staten zijn dat de Trump-aanhangers en in Nederland hoofdzakelijk het Forum voor Democratie, waarvan leider Thierry Baudet openlijk dezelfde theorieën verkondigt.

Ik zeg hier niet mee dat Michael Verstraeten per se een fascist is. Maar, aangezien de complottheorie al minstens sinds de jaren '20 de basis vormt voor extreemrechtse politieke bewegingen, en als apolitieke complotdenkers het gevoel krijgen nergens meer welkom te zijn buiten bij extreemrechts, is de kans vrij groot dat die mensen door geïnfecteerd te raken met het desinformatie-virus, in een pijpleiding gaan terechtkomen die hen zal leiden tot bij extreemrechts.

Bovendien is een bijkomend element in propaganda en desinformatie niet zozeer het overtuigen, maar het doen twijfelen. Bijvoorbeeld voor de door traditionele olie- en gasindustrie gesteunde klimaatontkenning mikt voornamelijk op twijfel. Misschien kan de propaganda van V3rso.tv 5% meer mensen veranderen in rabiate corona-ontkenners, maar de 20% mensen die gaan twijfelen zijn de echte winst. Daardoor ontstaat er een sfeer waarin ook de conventionele media zich verplicht zullen gaan voelen die mensen een stem te geven, hoe zeer die stem ook gebaseerd is op pure fantasie, onnozele complottheorieën en een vaag amalgaam aan individuele frustraties.

Het is een beproefd recept. Hoewel in de Verenigde Staten Fox News zeker veel tegenstand opriep en oproept en zenders als MSNBC daardoor juist verhardden in meer linkse retoriek (de zogenaamde 'polarisatie', opnieuw eigenlijk een valse tegenstelling, want er is maar één kant die almaar extremer wordt en almaar meer losgezongen van de realiteit), begonnen veel andere mediahuizen een enerzijds-anderzijds-discours te hanteren, dat mettertijd resulteerde in ronduit potsierlijke 'debatten'. Een vergelijkbaar resultaat zou zijn dat als de faculteit geologie van je lokale universiteit zich verplicht zou voelen in discussiepanels ook mensen op te nemen die geloven dat de Aarde plat is of nog maar 6.000 jaar bestaat, of dat Pride Parades ook homohaters moeten laten meedoen met hun eigen party truck.

"Maar het is hen gewoon om geldgewin te doen!" Zeker, ook - opnieuw - in Amerika is geld slaan uit naïeve reactionairen big business, met o.a. pillensupplementen, conserven, boeken, evenementen en crowdfunding die de extreemrechtse mediamachine aldaar mee een miljoenenbusiness hebben gemaakt en een aantrekkelijk doelwit voor cynische ondernemers die helemaal niet geloven in de waanzin die ze zelf verkondigen. Maar zelfs als steuners en makers bij V3rso.tv eigenlijk gewoon op geld uit zijn, speelt dat geen rol. De pandemie van de desinformatie rolt gewoon verder, met als eindwinnaar extreemrechts, die het coronavirus heeft leren misbruiken om samenlevingen te destabiliseren, en als grote verliezer enerzijds de democratie, en anderzijds talloze families, vriendengroepen en collega's die we steeds heviger en steeds sneller zien afglijden in paranoia, complotdenken en extremisme.

Waarom de morele paniek rond 'woke' ronduit zielig is

Voor wie de term nog niet heeft zien voorbij zeilen in de 10.000 rechtse opiniestukken van de laatste jaren: 'woke' is een term die ongeveer 10 jaar geleden ontstond. Oorspronkelijk betekende die een bewustzijn rond racisme, later werd die uitgebreid naar een bewustwording rond meerdere, zoniet alle vormen van discriminatie. In Vlaanderen is het de favoriete schietschijf van allerlei rechtse denkers en opiniemakers.

De kruistocht tegen 'woke' verschilt in wezen niet erg veel van de rechtse agitatie tegenover oudere of andere boemannen zoals de fameuze 'Linkse Kerk' en 'Occupy' in de jaren '00 of de 'antiglobalisten' in de jaren '90. Het is een etiket dat men plakt op een vage verzameling van groepen die uit zijn op een type sociale verandering die wordt afgeschilderd als angstaanjagend of zelfs ronduit apocalyptisch.

En toch is er geen enkele politieke partij, geen enkele NGO, geen enkele invloedrijke denker die zichzelf 'woke' noemt. Er is geen 'woke'-beweging met een hoofdkwartier, secretariaat of ideoloog die de krijtlijnen uitzet. Geen enkele opiniemaker neemt de verdediging van 'woke' op zich, maar je hebt wel 500 columnisten die er vierkant tegen zijn, parlementariërs die er stelling tegen in nemen en tig internet-riooltrollen die het woord toevoegen aan hun arsenaal specifieke scheldtermen voor mensen die pakweg vinden dat je migranten niet als Untermenschen moet behandelen.

Meer nog, individuen of groepen die proberen om antidiscriminatie in praktijk om te zetten bestaan meestal uit jonge mensen zonder macht en met relatief weinig invloed. Als instituut komen linkse partijen qua politieke ideologie misschien nog het dichtste bij, maar pakweg een Groen-politicus moet nog maar zijn of haar mond opendoen in het publieke debat of het regent al verbolgen reacties, tot en met doodsbedreigingen en maandenlange haatcampagnes vanuit extreemrechtse hoek. Bovendien vertegenwoordigt links in Vlaanderen zelden meer dan 25% van het electoraat.

Dus ja, de fixatie op 'woke' en de daarmee gepaard gaande 'cancel culture' op rechts is in het beste geval overspannen en in veel gevallen simpelweg zielig. Het is telkens dezelfde dik aangezette klacht over "niet gehoord" te worden terwijl rechtse opiniemakers in alle kranten en op tv ruimte krijgen om dat te zeggen. Soms vervalt het in koortsachtig complotdenken, soms gaat men op zoek naar de meest radicale mening, uitgesproken door een student op Twitter met 16 volgers, om die voor te stellen als alweer een crisismoment voor de Westerse beschaving.

De fervente anti-'woke' brigade is in werkelijkheid gewoon tegen een maatschappijbeeld waarin ook minderheden hun eerlijke plek aan tafel opeisen. De morele dictatuur waar ze zo bang voor zijn is niets meer dan de angst om een superdominante positie in de maatschappij te verliezen (op extreemrechts hebben ze nauwelijks kritiek, want die ondergraaft hun positie niet).

Maar: gerechtigheid eisen voor slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag is zo democratisch als maar zijn kan. Er is niets radicaals of revolutionairs aan de vraag om twee keer na te denken voor je achteloos een stigmatiserend stereotype gebruikt. Het is heus geen enorme moeite om een breder spectrum aan gender en seksualiteit te erkennen. Bewustwording rond de systematiek die schuilt achter racisme en discriminatie kost niets en heeft een verwaarloosbare impact op het leven van wie er niet mee te maken heeft.

Dit alles is niet vrij van onbedoelde ironie. Rechtse denkers en opiniemakers zetten al jaren de pijn van minderheden en vrouwen weg als overgevoelig en irrelevant, maar bij zelfs de meest bescheiden oproep tot sociale verandering buitelen ze over elkaar heen om luid jammerend te klagen dat "niets meer mag", en kondigen zelfverklaarde krijgers van de vrije meningsuiting het einde van de democratie af als ze kritiek krijgen op hun mening. Elke oprecht conservatieve denker die zoiets ziet, zou daar toch plaatsvervangende schaamte bij moeten voelen?

Het systeem-Brusselmans

25 jaar geleden schreef ik een lezersbrief naar een blad waar Herman Brusselmans een vaste column had. De brief - een tirade aan zijn adres in zijn eigen stijl - werd niet gepubliceerd. Er is een zen-koan die ik zal parafraseren over Brusselmans: "In het begin dacht ik dat hij enkel een zielige vuilschrijver was die nooit echt voorbij de fase was geraakt van superluid 'stront!' brullen in een deftige operazaal en dan genieten van de geschokte reacties; naderhand dacht ik niet langer dat hij dat was en zag ik de onderliggende, genuanceerde waarheden en feiten; om tenslotte tot de conclusie te komen dat Brusselmans gewoon een zielige vuilschrijver is die nog steeds superluid 'stront!' brult en geniet van de reacties." Waarom zou hij er ook mee stoppen, hij heeft een florissante carrière aan overgehouden.

In een interview met Trouw naar aanleiding van zijn 84ste (!) boek - hij mag dan wel graag 'stront' roepen, hij schrijft aan het tempo van een hevige dysenterie - zegt hij eigenlijk te hopen op weerwerk en polemiek omdat de literaire wereld in Nederland en Vlaanderen zo ingedut, deftig en weinig relevant geworden is. Niet dat ik denk dat hij dit zal lezen en niet dat ik mijn aanzienlijk meer superieure schrijftalent zou moeten aanwenden om vooralsnog Brusselmans de mantel uit te vegen zoals ik dat 25 jaar geleden al eens probeerde, maar laten we zeggen dat ik dit vooral doe om zijn apologeten en zijn eerder genuanceerde aanhangers een aantal zaken diets te maken.

Want als dirty old Herman zegt dat hij enkel scheldt op mensen die weerwerk kunnen bieden, verdrinkt hij al direct in het toilet van zijn eigen flauwe excuses. Welke "neger" heeft een podium om te reageren op zijn dodelijk onnozele en vermoeiende 'humor' (die hij overigens belijdt met dezelfde loden ernst en compleet gebrek aan vreugde als waar hij zogenaamd politiek correcte mensen van beschuldigt). "M-maar het is allemaal ironie!" brubbelt hij nog vanuit het wc-water voor hij definitief kopje onder gaat en hij helmboswuivend als zwarte algen door zijn literaire sifon gaat.

Brusselmans, zoals een pak van zijn generatiegenoten en geestesverwanten, zit al jaren vast in het waanidee dat vrouwen neerhalen, seksuele minderheden beschimpen en zwarte of bruine mensen overladen met onnozele, racistische praat op de één of andere manier een daad is van rebellie. Rebellie tegen wat? In Vlaanderen haalt extreemrechts rond de 40% van de stemmen, en dat publiek smult maar al te graag van goor seksisme, homohaat en doet enthousiast mee aan steunbetuigingen voor zwaarbewapende neo-nazi's. 

Dat Brusselmans met iedereen lacht - opnieuw, lachen is hier een zwaar woord, want de humor is er tegelijk te bloedeloos en te vermoeiend voor - en ook met zichzelf, is compleet irrelevant, want de impact ervan verschilt in soortelijk gewicht naargelang over wie hij zijn bidon urine uitgiet. Iets wat hij zelf ook erkent, overigens, vandaar zijn vijgenblad dat hij zogezegd enkel mensen viseert die zich kunnen verweren.

Bovendien is het ook niet dat kritiek hem niet raakt. Hij heeft al meerdere keren gezegd dat het hem kwaad maakt als mensen denken dat hij een vrouwenhater is enkel omdat hij al 84 boeken heeft geschreven waarin over honderden pagina's vrouwen gereduceerd worden tot vuile pruimen, uitpuilende tieten, leeghoofdig gepijp, slettige aanstellerigheid en grotesk aarsvocht. Een schrijver vereenzelvigen met zijn personages is onnozel, maar het is even onnozel om te denken dat als iemand steeds hetzelfde blijft herhalen, dat op zijn minst niet een deeltje ervan gemeend is. Het doet er overigens ook niet toe wat zijn intenties zijn als zijn obese oeuvre een studie is in de Wet van Poe.

Herman lamenteert voorts over de kwijnende relevantie van de literatuur en het schielijke gebrek aan talent in de Nederlandstalige letteren. Hij maakt daarbij niet onterecht het proces op van de schrijversgoegemeente en het literaire publiek, maar uitgevers blijven buiten schot, wat zowat het beste bewijs is van het feit dat hij geen brandstichtende rebel is maar een zielige hofnar in een kruisloze slip die instanties met werkelijke macht en invloed nooit zal viseren omdat hij er zelf mee vergroeid is. 

Of hij had het ook kunnen hebben over waarom veel lezers in Vlaanderen en Nederland bijna exclusief anderstalige literatuur lezen. Maar dat doet hij niet, of hij zou moeten toegeven dat er zo weinig vernieuwing is in literair Vlaanderen en Nederland en dat het lezerspubliek slinkt omdat een select kransje aan demiurgen bij ons die wereld in een haast complete wurggreep houdt. De literatuur die daaruit voortvloeit is in toenemende mate een enge reflectie van de stijlarme, afstandelijke en hopeloos geborneerde commerçanten die er de dienst uitmaken. 

Brusselmans komt nog het dichtst bij deze waarheid door te mopperen dat iedereen te lief is voor elkaar omdat ze elkaar allemaal kennen en te veel met elkaar verweven zijn, maar het is eigenlijk een massaal kleren-van-de-keizer-boerenbedrog waarin alle deelnemers doodsbang zijn dat hun mediocriteit op een dag zal aangetoond worden. Hij hoort overigens al decennia de klok wel luiden, maar waar de klepel hangt weet hij niet, of het interesseert hem niet omdat hij te druk bezig is met de afgeleefde versie te zijn van Eddy Wally. Je kan veel zeggen over Eddy Wally, maar die had er tenminste nog tot op het einde plezier in. 

Veelzeggend is ook dat hij een geïnstitutionaliseerde racist als Geert Wilders amusant vindt. Dat mensen als hem nooit de gevolgen moeten dragen van het platte racisme en de fascistische praat van Wilders en dat hij daarom de Man met de Arische Pruik entertainend kan vinden, spreekt voor de gapende blinde vlek in Brusselmans' zelfinzicht. Natuurlijk hoeft hij zich niet uit te spreken tegen volksverlakkers als Wilders of inhalige uitgevers die helemaal de Kool-Aid hebben gedronken van het neoliberalisme. Maar zichzelf voordoen als een onpartijdige rebel is naast pathetisch ook gewoon hypocriet. Herman Brusselmans vecht niet tegen het systeem. Hij is een objectieve bondgenoot van het systeem. Hij is het systeem.

Belle Delphine en de kinderlokkers

In 'Fragmentariërs' schreef ik dat Twitter soms een "brulhok van verontwaardiging is". Ik doe mijn best daarin niet meegesleurd te worden, maar ik ben natuurlijk niet heiliger dan de paus, en het wil ook niet zeggen dat die verontwaardiging altijd overdreven of onterecht is, integendeel. Maar we moeten het toch even hebben over twee onderwerpen: Delphine Lecompte en haar 'pedo-apologie'.

Het badwater van belle Delphine

Delphine Lecompte is waarschijnlijk momenteel Vlaanderens bekendste dichtster en stelt zich in haar columns in Humo graag contrair op. Humo smeert dat op zijn beurt graag uit - niet alleen krijgt ze een wekelijkse column, vaak domineert ze ook nog eens de sectie van de lezersbrieven, weer ze eigenlijk niet thuishoort en de gewone m/v uit de straat wegconcurreert - omdat de controverse die ze opwekt een fijn verdienmodel is. Dat is geen quantumfysica.

Het is ook tragisch veelzeggend over hoe vele media de les maar niet lijken te leren dat contrair doen om contrair te zijn weinig tot geen nut heeft, lezers en kijkers radicaliseert en helemaal geen debat opentrekt. Bovendien vind ik het als dichter-schrijver in Lecomptes geval extra vervelend dat zowel haar publieke persona als haar columns enkel de karikatuur versterken van dichters als semi-wereldvreemde, excentrieke figuren met een drankprobleem. In Vlaanderen lijkt er maar plaats voor twee types dichters: de Jotie 't Hooft-achtige, tragische, gemankeerde rocksterren of de beringbaarde erfgenamen van Guido Gezelle. Soit.

Was haar apologie voor Bart De Pauw nog te lezen als een intrede in de strijd tegen een imaginair Vlaanderen dat zogezegd gedomineerd wordt door politiek correcte linkse ideeën, hebben haar bedenkingen over de val die werd opgezet om een pedofiele acteur te vangen zowat de hele goegemeente de kast opgejaagd. Er valt overigens ook nog het één en ander te zeggen over zelfverklaarde pedojagers. Hun acties helpen meestal slachtoffers niet vooruit. De juridische basis van de bewijsmaterialen die ze verzamelen is dikwijls twijfelachtig (daarom niet feitelijk onwaar, maar de waarheid in een rechtbank is een andere dan die in de realiteit) en het is een vorm van vigilante-gedrag dat gedoogd wordt omwille van wie het viseert.

Iedereen pedo 

Wat Lecompte echter vooral kwalijk wordt genomen is dat ze suggereert dat elke volwassene zich wel eens seksueel aangetrokken voelt tot de "onschuld van de jeugd", waarbij ze zelf duidelijk maakt dat "jeugd" hier echt wel gaat over pre-pubers en niet over je fysiek al erg volwassen ogende buurjongen van 17. Op zijn zachtst gezegd een vreemde redenering (ook al loont het toch om even bij de hypothetische buurjongen stil te staan bij hoe de maatschappij kinderen en vooral tieners vaak en gretig seksualiseert in mode en media maar tezelfdertijd door het lint gaat als tieners ook een vorm van seksuele zelfbeschikking opeisen).

Nu goed, naast de even voorspelbare als deprimerende misogyne opmerkingen die Lecompte moest verduren, getuigen de reacties op haar stuk er ook van dat een overweldigende meerderheid van de mensen niet aan toe is aan een sereen gesprek rond pedofilie. 

Hooguit spreekt men met medeleven over een "ziekte" of voert men zelfhulplijnen aan die mensen met dergelijke gedachten en fantasieën zouden kunnen helpen om niet tot daden over te gaan. Voor de anderen is geen boom hoog genoeg en geen touw dik genoeg om pedofielen aan op te hangen en is iedereen die niet direct alle pedo's gruwelijk wil executeren per definitie een immorele apologeet die misschien zélf een pedo is.

Het echte dirty secret

Een breed Canadees onderzoek peilde een jaar of 7 geleden naar seksuele fantasieën bij de bevolking - het onderzoek was anoniem - en daarin gaven 1% van de mannen en 0,5% van de vrouwen aan dat ze regelmatig pedofiele fantasieën koesterden. Dat klinkt niet veel, maar dat betekent wel dat er in Vlaanderen ongeveer 65.000 mensen zijn met dergelijke fantasieën, genoeg om een mooie provinciestad mee te vullen. Het werkelijke getal ligt wellicht hoger, aangezien het stigma zo groot is dat je zelfs op een anonieme enquête zal aarzelen om specifiek die waarheid te bekennen.

Het dirty secret is dus niet dat, zoals Lecompte zegt, iedereen tot op zekere hoogte een pedofiel is, maar wel dat de overweldigende meerderheid van mensen met pedofiele fantasieën die nooit zou uitvoeren. Onderrapportering daar gelaten, zouden de cijfers voor kindermisbruik oneindig veel hoger liggen in Vlaanderen als nog maar een kwart van die 65.000 mensen tot daden zou overgaan. En dat komt omdat ik geloof dat de meeste mensen - pedo of niet - een vrij degelijk begrip hebben van wat instemming inhoudt en dus beseffen dat een kind emotioneel noch intellectueel in staat is om toe te stemmen tot seksuele handelingen met een volwassene, nog los van het fysieke aspect.

Het is dus ook geen 'ziekte' maar een parafilie en tot op zekere hoogte analoog aan een geaardheid. Dat de fantasie in praktijk brengen onethisch en tot op zekere hoogte onrealistisch is, is eveneens niet uniek - er zijn mensen die fantaseren over kannibalisme, verpletterd worden door reuzinnen of brutaal seksueel uitgebuit worden door vreemden.

65.000 mensen die hulp verdienen 

Dat pedofilie gevoeliger ligt dan fantaseren over anale sonderingen door aliens is logisch - bijna iedereen heeft of kent kinderen, en kindermisbruik is één van de meest immorele misdrijven die er bestaan. Maar de meeste kindermisbruikers zijn opportunisten, machtsmisbruikers of sadisten die een gelegenheid vinden in een slachtoffer te kiezen dat minder weerstand biedt of gevoeliger is voor manipulatie, ze voelen zich niet per se aangetrokken tot kinderen. 

Ik heb geen wonderrecept over hoe we als maatschappij moeten omgaan met pedofielen. Maar wat volgens mij absoluut niet helpt, is blijven steken in extreme emoties rond dit onderwerp, waardoor de - naar ik geloof - overgrote meerderheid van mensen die worstelen met zulke gevoelens nog minder geneigd zal zijn er met iemand over te praten, zich nog neerslachtiger en meer gehaat zal voelen, en in een nog donkerder stilte hun geheim zal meedragen. 

Per slot, als we spreken over 65.000 mensen, zullen dat vast geen stereotype vereenzaamde en groezelige perverten zijn in een lange regenjas die staan te gluren aan een lagere school, maar zullen het mensen zijn zoals jij en ik. En misschien vinden de schuimbekkende twitteraars die maar al te graag meedoen in een race om de meest verontwaardigde persoon in de kamer te zijn, juist dat nog de gedachte die ze het minst van al kunnen verdragen.

6 redenen waarom een onafhankelijk Vlaanderen een illusie is

Al jaren ben ik ervan overtuigd dat Vlaanderen nooit - of toch niet binnen mijn levenstijd - een onafhankelijke staat zal zijn. Men kan zeggen dat dit wensdenken is en dat is gedeeltelijk waar, maar toen rond #11juli weer het zoveelste rondje stoere uitspraken, oogrollen, hoofdschudden en grappen maken losbarstte, was het ook weer een gemiste kans om het onderwerp serieus te nemen.

Om nu maar even een eerste cliché uit de weg te ruimen: linkse mensen "begrijpen" Vlaams-nationalisme zogezegd niet. Ja, sommige linkse mensen hebben er inderdaad geen benul van en met hen erg veel Franstaligen. Maar ik wel.

De stamboom-Vlaming

Ik stam uit een nest dat aan beide kanten Vlaams-nationalistisch was. Het allereerste boek voor volwassenen dat ik ooit las, was 'De leeuw van Vlaanderen'. Mijn overgrootvader was een Wereldoorlog I-veteraan en een Wereldoorlog II-burgemeester. Het huis van mijn grootvader stond vol flamingante kitsch zoals stenen wapenschildjes, een miniatuur van de IJzertoren en dubieus dichtwerk van Albrecht Rodenbach. De andere kant van de familie beleed haar Vlaams-nationalisme op een minder ostentatieve en meer boertige manier, die je ook terug ziet komen bij veel hedendaagse Vlaams-nationalisten die vaak uit bescheiden families komen maar zelf wel rijk zijn geworden (bijvoorbeeld De Wever, Homans, Demir).

Geen van beide families koesterde nazi-sympathieën, integendeel, "den Duits" werd nog altijd met argwaan (en spot) bekeken, en het enige verre familielid die er zich op liet voorstaan Duits te kunnen spreken en in Duitsland op vakantie te gaan ("het is er zo proper en de mensen zijn er zo beleefd!") werd net niet openlijk uitgelachen.

De gevaarlijke bruine mannen

Ik weet niet of die mensen stonden te popelen voor een onafhankelijke Vlaamse staat. Ontvoogding, dat wel. Verzet tegen de elitaire Franstalige Vlamingen, dat zeker. De kitschliefhebbers leken in latere jaren hun nationalisme wat te laten varen hebben, stilletjes, haast met een schouderophalen of een vorm van kloeke nostalgie. De andere kant muteerde tot de Vlaams Blok-variant onder invloed van sensatietelevisie van de VTM die deed alsof stedelijk Vlaanderen bevolkt en bevuild werd door freaks, marginalen en gevaarlijke bruine mannen die kwamen profiteren van onze sociale zekerheid. Ik zag natuurlijk mijn grootmoeder graag, maar uitspraken in haar latere jaren als "ach ja, de Holocaust, dat waren toch ook maar Joden", die kon je toch onmogelijk vergeven.

Het Vlaams nationalisme van 2021 is een heel ander beestje dan zijn naamgenoot uit de jaren '60. Tot de vroege jaren '90 was er steeds een sterke minderheid linkse nationalisten en was het not done om ex-collaborateurs en neo-nazi's mee op te nemen in de betere flamingantische kringen. Samen met het meer romantische Vlaams-nationalisme is ook de linkse insteek die de beweging kon hebben, ten grave gedragen. Je kan nu lacherig doen over plaasteren Vlaamse leeuwtjes en IJzertoren-miniatuurtjes, of de wenkbrauwen fronsen bij het idee dat iemand die Vlaams-gezind was ook kon vechten voor betere arbeidsvoorwaarden in plaats van volgevreten patrons op te vrijen, maar veel mensen putten inspiratie uit die dingen.

Dialogen met houten Klazen

Het enige echt romantische ding dat overblijft bij de huidige Vlaams-nationalisten is het verlangen naar Vlaamse onafhankelijkheid. En opnieuw, daar lacherig over doen is begrijpelijk als je kijkt naar het hoge 'In de gloria'-gehalte van de knullige campagnes, houterige toespraken en ouvertures naar grootsheid als dit thema ter sprake komt, maar dan verkijken we ons. We blijven het gesprek voeren over de vorm en niet de inhoud.

Want er zijn enkele ernstige bedenkingen te maken bij de Republiek Vlaanderen die ik nog geen enkele N-VA'er, laat staan een Vlaams Belanger heb weten op te nemen in zijn of haar plannen. Ik heb het hier niet over de wenselijkheid van het idee op zich, maar over erg praktische punten die je niet zomaar kan wegwuiven.

1. Het model van de 'Fluwelen Scheiding' van Tsjechoslovakije is onkopieerbaar

Vlaams-nationalisten verwijzen vaak naar Tsjechië en Slovakije als het te kopiëren model voor separatisme, en het is wellicht de beste moderne analogie. Beter dan pakweg Schotland of Catalonië. Toen Tsjechoslovakije ermee ophield in 1992 verdampte het land vredevol. Maar Tsjechië en Slovakije hadden al elk een afgebakend territorium, het land had hoop en al nog geen 70 jaar bestaan en daarvan was het 44 jaar een dictatuur geweest. Bovendien was het land (nog) niet ingebed in een complex netwerk van diplomatieke verdragen, handel en internationale organisaties. 

België is een internationaal politiek knooppunt dat al 191 jaar bestaat en zit met de kwestie Brussel, een meertalige en invloedrijke enclave middenin Vlaanderen. Bovendien, mocht separatisme echt de wil van het volk (of een volk) zijn, zou dit dan niet al lang gebeurd zijn? België is een democratie met burgerrechten.

2. Een onafhankelijk Vlaanderen is een 'vlexit' uit de Europese Unie

Een hypothetische Republiek Vlaanderen zou niet zomaar alle rechten, privileges en dies meer kunnen doortrekken die België had, omdat (1) Wallonië die ook zou opeisen en daar zeker betere brieven voor zou kunnen voorleggen omdat zij niet de initiatiefnemers van de boedelscheiding zouden zijn en (2) Vlaanderen is geen 'successor state' zoals Rusland dat is van de Sovjetunie en Duitsland van West-Duitsland. 

Een 'vlexit' zou een catastrofe zijn voor Vlaanderen. We hebben allemaal kunnen zien hoe pijnlijk, lastig en frustrerend de Brexit geweest is, en voor Vlaanderen komt daar nog de extra dimensie bij dat het niet eens weg wil uit de EU. Reken er maar op dat bijvoorbeeld Spanje en Frankrijk steun voor een uitzonderingsbehandeling voor Vlaanderen vierkant zullen blokkeren met hun eigen achtertuin in gedachten.

3. De kwestie Brussel

Brussel transformeren tot een soort Europees 'Brussels DC' is een pijpdroom - het gewest is niet in staat zichzelf te financieren en Brussel dumpen bij de EU gaat simpelweg niet omdat het zulke veranderingen zou vereisen binnen hoe de EU werkt, dat zelfs als het akkoord zou gaan, er jaren en jaren nodig zijn om alle juridische, politieke, economische en sociale implicaties uit te dokteren. 

Eveneens zal Brussel zich niet aansluiten bij Vlaanderen. Brusselaars (ook Vlaamse Brusselaars) hebben een zwakke of geen band met Vlaanderen en als Vlaanderen kiest voor een 'Alleingang' klapt de kunstmatige tweetaligheid van het gewest in elkaar. Dat is precies het omgekeerde van wat Vlaams-nationalisten willen. Het kan natuurlijk zijn dat ze die prijs willen betalen, net zoals veel Engelsen bereid zijn te accepteren dat Schotland het VK zou verlaten als prijs van de Brexit.

4. De Vlaming staat er niet achter

Er zijn vele redenen waarom schermen met 'draagvlak' vaak een vorm is van politieke lafheid, maar het is merkwaardig dat dat woord opvallend afwezig is in het discours van Vlaams-nationalisten die er zich anders graag van bedienen. Er is nog nooit een meerderheid geweest van Vlamingen die een onafhankelijk Vlaanderen wil, zelfs niet bij de kiezers van het Vlaams Belang. 

Een democratische Vlaamse meerderheid die pro-onafhankelijkheid is gaat er ook nooit van komen omdat het hele idee van Vlaanderen op 30 jaar tijd het exclusieve domein is geworden van rechts en extreem-rechts. N-VA- en Vlaams Belang-adepten behandelen iedereen die niet in de pas loopt van hun visie als uitschot, de lijst met vijanden is lang: Franstaligen, vakbonden, migranten, academici, rechters, studenten, klimaatactivisten, NGO's, kunstenaars en al wie ter linkerzijde leeft van hun eigen ideologie. Het is maar één van de redenen dat romantisch-inclusieve taal over Vlaanderen zo hol en stuntelig aanvoelt, want ze is niet gemeend.

5. Wat we zelf doen, doen we almaar slechter

Vlaanderen heeft niet bewezen als bestuurlijke entiteit bekwamer of beter te zijn dan België. Vlaams-nationalisten kunnen argumenteren dat dat komt omdat België nog altijd bestaat, maar met elke verdere stap in de Vlaamse autonomie wordt dat argument zwakker. De Vlaamse politiek is even kortzichtig, affairistisch, bureaucratisch, dom en incompetent als de Belgische, iets wat de coronacrisis ten overvloede bewezen heeft. Meer nog, in de hele crisis hebben onder meer figuren als Jambon, Beke en De Wever een modderfiguur geslagen.

Meer nog, vanuit zowel praktische kant als romantische kant kan ik me niet van de indruk ontdoen dan het idee van België aan kracht wint. Eerst de praktische. Bepaalde bevoegdheden herfederaliseren is voor veel (Vlaamse) partijen geen taboe meer en veel kiezers zijn het ronduit beu dat ze moeten betalen voor zéér ruim vergoede regeringen en regerinkjes die elkaar in de weg lopen (terwijl diezelfde politici met lijkbiddersgezichten telkens "pijnlijke maar noodzakelijke besparingen" doordrukken). 

6. België doet terug mee als identitair alternatief

Tijdens het EK voetbal hing de buurt waar ik woon vol Belgische vlaggen. Op en rond de Vlaamse feestdag heb ik er geen enkele gezien. Dat zijn maar anekdotes, ik weet het. Maar wie loopt er warm van dat rancuneuze, bittere, oubollige en vreugdeloze Vlaams-nationalisme? Belgisch nationalisme heeft uiteraard ook zijn mythische vijandbeelden - de gierige, betweterige "Hollander", de neerbuigende en arrogante Fransman, de militaristische en humorloze Duitser - maar dat zijn effectief maar mythes en folklore. 

Belgisch nationalisme is soms ook larmoyant kitscherig, maar het probeert tenminste niet om cool te zijn. Het beseft op een bepaald niveau dat het onnozel is. Belgisch nationalisme is al met al redelijk bescheiden, maar het is ook rijper geworden. We kunnen vandaag conversaties voeren over Congo en Leopold II die 30 jaar geleden haast ondenkbaar waren geweest. We zien hoe ons vorstenhuis een veel minder verkrampt instituut is geworden dan onder het koning-kosterbewind van Boudewijn. Steeds vaker spreken Vlamingen en Franstalige Engels met elkaar als lingua franca in plaats van erop te staan dat de ander hen 100% tegemoet komt. België wordt volwassen, terwijl Vlaanderen de overjaarse, stampvoetende puber uit hangt die alles al heeft maar diepongelukkig is.