Zijn we nog geschokt?

Dat tijdens de eerste hittegolf van 2026 twee regeringspartijen de schouders ophalen en zeggen dat klimaatbeleid "niet prioritair" is, Theo "Trump doet slim aan politiek" Francken uitkomt met de hittegolfversie van qu'ils mangent du brioche, en premier De Wevers medeleven met de natie neerkomt op "trek uw plan", is uiteraard om ziedend van te worden, maar zijn we echt verrast? Destijds deed Vlaanderen, met dezelfde bus politici aan het hoofd, ook absoluut niets aan de torenhoge energiefacturen. Ik zou zelfs zeggen dat rechts, met de N-VA op kop, precies spreekt en handelt volgens zijn geloofsovertuigingen. En ze gaan echt niet luisteren naar gedegen argumenten, want dan zouden ze hun hele vekeerde Weltanschauung moeten herzien. 

Nee, de volgende stap, nu almaar duidelijker is dat er geen technofix komt voor het klimaatprobleem, zal "het is toch te laat nu" zijn, muren optrekken, de meubelen van de rijksten redden en de rest aan zijn lot overlaten. Klinkt dat te pessimistisch? Laten we nog eens spreken over 15 jaar.

Zelfs als rechts van de macht wordt verdreven in Vlaanderen, wat op zich al onwaarschijnlijk lijkt aangezien de gevestigde Vlaamse media weigeren om ten gronde kritisch te zijn voor de N-VA terwijl elk beleidsvoorstel van links onder de microscoop wordt gelegd, zijn we er nog lang niet. Vooruit, Groen en de PVDA-PTB horen de klok maar lijken niet te weten waar de klepel hangt. Ironisch genoeg zijn klimaatontkenners altijd veel beter geweest in correct inschatten dat een gedegen klimaatbeleid per definitie het einde zou betekenen van het kapitalisme zoals we dat nu kennen, en een halt zou toeroepen aan de immorele rijkdom van een piepkleine elite die almaar machtiger en rijker wordt. Ontharding, lage-emessiezones, elektrisch rijden en zonnepanelen op daken zijn allemaal goed en wel, maar het is een beetje als je tuinhuis verdedigen tegen een uitslaande brand terwijl enkele meters verderop het hele huis tot op de grond staat af te branden.

Mensen die al jaren aan de alarmbel trekken, van wetenschappers tot schoolkinderen en van activisten tot zelfs bezorgde grootouders, die worden al even lang weggezet als paniekzaaiers, naïeve fantasten of zelfs gevaarlijke vandalen. Tegelijk wordt het onverdedigbare verdedigd onder het mom van "realisme". Het gaat niet eens over de economie, of jobs, want de economische schade die veroorzaakt wordt door de verhitting van de wereld is al jaren groter dan de kosten (eigenlijk: investeringen) om er iets tegen te doen. Het is puur en simpel een combinatie van halsstarrig de kop in het zand steken en de obscene hebzucht te beschermen van de hoogste sociale klassen. 

En we kunnen wel kritiek leveren op de te makke berichtgeving in de media - bijvoorbeeld, artikels over hittegolven waar steeds foto's bij staan van mensen aan het strand of vrolijk spelende kinderen in fonteinen - we mogen tegelijk ook niet vergeten dat die onverschillige politici van ons een mandaat hebben gekregen. De Wever en co zijn geen junta die met een staatsgreep aan de macht gekomen is. Hun antiklimaatbeleid, waar ook coalitiepartner CD&V resoluut achter staat, is geen verrassende stiletto die ze plots vanonder hun toga tevoorschijn hebben getoverd, maar was een deel van hun partijprogramma dat iedereen kon zien. Klassieke wijsheid zegt dat je kiezers nooit met de vinger mag wijzen, maar ik ben geen verkiesbaar politicus en heb geen publiek ambt, dus ga kak fretten. De meeste mensen zijn niet zo dom dat ze niet weten waarvoor (of waartegen) ze stemmen.

Nochtans ben ik geen doemdenker, want doemdenken betekent een (grimmige) vorm van acceptatie dat er geen alternatief is, of dat het alternatief buiten ons bereik ligt. Maar ik vraag me wel af wat er nog voor nodig is dat er een sterke politieke beweging opstaat die de betovering definitief breekt én erin slaagt aansluiting te vinden bij de meerderheid van Vlamingen die niet in een riante, gekoelde villa woont, met privéjets op Deurne vliegt en bezadigd zit te knikken bij de volgende opvoering van de zoveelste intellectuele charlatan die neerbuigend de realiteit van erg veel mensen ontkent. Wat ik wel weet is dat hoe langer het duurt, hoe lelijker de backlash zal zijn. En zullen we dan verrast zijn?

 

Meta, of 84.000 paden naar de verdoemenis

Dat de wereld zich op dit moment richting haaien begeeft is geen nieuws, maar wat wel interessant is (of "interessant" als je er zelf jammer genoeg de gevolgen van moet ondervinden), is dat er zo veel inreiswegen zijn om de these aanschouwelijk te maken. Ik kies even voor Facebook, waar ik al lid van ben sinds Nieuwjaarsdag 2008 en zoals zo vele mensen er al jaren haast niks meer post. De enige echte reden dat ik er nog ben is omdat ik er ook een profiel heb voor mijn schrijverij - met al met al een paar honderd volgers, wat minder is dan de meer dan duizend die ik achterliet toen ik Xwitter adieu zei in september 2024.

Op Facebook heb ik een extensie aangesloten die me moet beschermen tegen het grootste deel van de slop-vetberg op het platform, maar het is nog altijd niet genoeg. Gewoon zodat je context hebt: met m'n gewone profiel op Facebook heb ik 375 vrienden, van wie ik ongeveer weet wie iedereen is, en in totaal 477 volgers. Ik zie gemiddeld twee tot vier vrienden per week in het echt.

Bij wijze van experiment heb ik eens alle filters uitgezet. Dit is wat mijn feed me dan toont, in volgorde: bericht van een veelpostende kennis die ik één keer ontmoet heb meer dan 15 jaar geleden, advertentie, bericht van iemand die ik niet ken (linkse denker) maar wel mensen kent die ik ken, advertentie, bericht van een ex-columnist die ik twee keer heb ontmoet maar de laatste keer was ook al meer dan 15 jaar geleden, weer de linkse denker, advertentie, schrijver die ik laatst zag meer dan 5 jaar geleden, de VPRO (?), advertentie, Knack (die ik niet volg), advertentie, advertentie, bericht van een academica die ik niet volg, coverfoto-update van iemand die ik laatst 4 jaar geleden zag, advertentie, weer de veelposter, weer de schrijver, advertentie, iemand die ik helemaal niet ken, journalist die ik niet volg, artiest die ik niet volg, advertentie, concertzaal die ik niet volg, ex-werkgever, de veelposter, iemand die ik niet ken, advertentie, satirische site die ik volg, schrijver die ik niet volg, advertentie, kunstblog die ik volg, weer de VPRO (?!) - en goed, ik ga niet blijven doorgaan zo. Dat zijn 33 items, waarvan 30% advertenties, 30% van bronnen die ik niet volg, en er zit niemand bij waar ik écht bevriend mee ben.

En door de jaren heen heb ik dan nog een algoritme opgebouwd dat me niet direct omverblaast met extreemrechtse zever (de advertenties proberen soms nog, de laatste maanden vooral door in te spelen op hoe "geduldig en zachtaardig zijn vrouwen afstoot", met therapiepraat die je al snel recht naar de manosphere brengt). Een logische conclusie is natuurlijk dat mijn echte dichte vrienden zo goed als nooit meer op Facebook posten, net zoals ikzelf. Een andere vraag dringt zich ook op: wat hebben mensen hier nog aan? Dit is een brandende vuilnisbelt waar enkelen nog roepen in de woestijn. Ik kan me haast niet voorstellen hoe veel erger de feeds eruit zien van mensen die niet streng negeren en blokkeren, of het algoritme al jaren z'n gang hebben laten gaan. In journalistiek komen de laatste jaren TikTok en YouTube in het vizier als bronnen van radicalisatie, maar als het gaat over Facebook, spreekt men erover in afstandelijker termen. Ja, dat desinformatie en haatzaaierij er sinds Trump II weer ruim baan krijgt, dat wel. Maar ofwel vindt men de radicalisering van eenzamen en boomers (of eenzame boomers) die ongetwijfeld ook aan turbosnelheid gaat via Facebook zo voor de hand liggend dat men denkt het niet te moeten benoemen, of het is gewoon aanlokkelijker om alarmistisch te doen over hoe slecht het gaat met onze jongeren.

Want dat is ergens het punt. We vinden het niet goed dat the Zuck de ring gekust heeft van Trump, net als de andere techmiljardairs, maar het lijkt volstrekt normaal geworden hoe slécht het hoofdproduct is dat Meta aanbiedt. Instagram is net iets minder slecht, maar niet veel minder slecht, trouwens. Men noemt het soms hypernormalisatie. We worden bedolven onder laag na laag aan waanzinnige stront, in mijn geval eens afgewisseld door de laatste drenkelingen die hun best nog doen, maar het zal voor vele anderen enkel de waanzinnige stront zijn waarin ze wegzakken als in drijfzand. Niets van dit alles hoort normaal te zijn. Niet de obscene rijkdom van een paar minkukels die intussen zo machtig zijn dat ze aandelen hebben in percentages van de CO2-uitstoot van de hele wereld. Niet de grondverzakking van de kennis en het kritisch denkvermogen. Niet onze digitale verwording tot kleine eilandjes in een neonzee aan reclame voor kwakzalvers, media, seks en bedenkelijke ideologieën. Niet dat onze digitale aanwezigheid in het equivalent moet wonen van Kowloon Walled City (waar mensen overigens nog voor elkaar zorgden).

Is dit het eeuwige nu, zonder geschiedenis, zonder context, constant refreshend, altijd duwend naar extremer? Bedenk: dit is hoe de machtigste mensen ter wereld willen dat je die wereld ziet. Dit is je patrijspoortje. En die geeft een inkijk in een ziel die zo lelijk is, dat woorden er bijna niet voor bestaan. Er lijkt geen schuilplek te zijn, tenzij je volledig terugtrekken of weer zo goed als analoog gaan leven, wat net zo onzinnig lijkt als gaan leven als styliet. We zullen pas echte alternatieven kunnen bouwen als we deze technofeodale huisjesmelkers en absolute vorsten van de rioolput collectief van de macht verdrijven, hun gestolen fortuinen ten goede inzetten en hun fascistische co-parasieten uit het weefsel van de maatschappij wegsnijden. En hoe langer we dit laten woekeren, hoe moeilijker het wordt en hoe gewelddadiger de tegenbeweging zal zijn.