Fragmentariërs: officieel uit op 30/10, hier al te koop

Op 30 oktober 2020 komt officieel ‘Fragmentariërs’ uit, mijn eerste gepubliceerde roman.

Hieronder volgt een Q&A met een ingebeelde vragensteller over het genre, personages, tekstlengte,  the why, the who, what, when, the where and the how, 'til I'm grabbing my hair and I'm tearin' it out. O ja, en er staat een voorwoord in van Lectrr, Cartoonist des Vaderlands.

“Hou je bek en pak mijn geld aan, ik wil het boek kopen!”

Paperback: €24, met €4 verzendkosten (al verrekend in de aankoop op de shop)
E-book: €14 (compatibel met Adobe, Apple, Google, PocketBook Rakuten Kobo e.a.)

“Waarover gaat ‘Fragmentariërs’?”

Een zeer voor de hand liggende maar ook zeer vervelende vraag. ‘Ulysses’ omvat bijvoorbeeld één dag in het leven van twee intellectuelen in Dublin en ‘De kroeg’ is een oplijsting van miserie in de Parijse arbeidersklasse ten tijde van le Second Empire. De plot is niet de ster van het boek, maar dus ter info: ‘Fragmentariërs’ strekt zich uit over een allerlaatste week van de nazomer van 2014. Het hoofdpersonage gaat werken, denkt na, discussieert met vrienden en ziet zijn relatie hem stilletjes ontglippen.

“Leg eens de cover uit.”

De cover verwijst naar het defragmentatie-programma voor harde schijven dat onderdeel was van het besturingssysteem MS-DOS, in computertermen al bijna even oud als de wetteksten van Hammoerabi. De illustrator die de cover heeft gemaakt is Katrien Brijs. Je kan haar inhuren.

“Hoe is het boek opgevat?”

Elk hoofdstuk omvat één dag. De hoofdstukken zijn oplopend geschreven: in de maandag wordt voor elk onderdeel van de dag (ochtend, middag, namiddag, avond en laatavond) 1.000 woorden uitgetrokken, bij de dinsdag zijn dat 2.000 woorden per segment en de zondag 7.000 woorden per dagfase. Segmenten beginnen en eindigen midden in een zin of een woord, behalve de zondag. In elk hoofdstuk duikt er ook één of andere verloren liefde op en een rist zintuiglijke indrukken.

“Welk genre heeft het boek?”

Je zou het een soort verhoogd realisme kunnen noemen, schatplichtig aan het modernisme maar voor de rest – uiteraard – volledig in mijn eigen stijl. Die stijl valt het meeste te vergelijken met de columns en bespiegelingen die ik al sinds 2002 pen, te beginnen op de site van Lectrr, die ik om die reden ook gelukkig wist te strikken om een voorwoord te schrijven. Ik heb gehoord dat Theo Francken het boek daarom al preventief wil verbranden nog voor het uit is, want dun genoeg om lijnen coke mee te scheiden is het ook al niet.

“Waar kan ik het boek kopen?”

Op boekjeswebshop.nl en op bol.com. Boek- en andere handelaars kunnen het boek ook bestellen via mij - ISBN9789464078190), maar je kan als eindklant ook rechtstreeks bij mij kopen (maakt geen verschil voor de prijs tenzij je het zelf komt ophalen in Gent). Het boek is beschikbaar in een gedrukte versie en in EPUB-formaat voor e-readers (behalve Amazon Kindle). De e-readerversie is natuurlijk goedkoper. Mocht je een literair criticus zijn, geef me een seintje en ik stuur je een gratis exemplaar op.

“Maar wacht… het komt dus niet van een gevestigde uitgever? Is het dan wel de moeite?”

Is elk boek dat verschijnt bij een gevestigde uitgever per definitie goed? Ik begrijp de scepsis, want onder zelfpublicatie vallen natuurlijk ook veel mensen met waanvoorstellingen over hun eigen talent, maar je moet er maar mijn woord voor aannemen. Aangezien ik al 14 jaar mijn brood verdien met schrijven, zal dat wel voor iets tellen.

“Was jij niet aan het werken aan een sf-cyclus?”

Ja. Tenzij ik sterf aan Covid-19 of stik in een Gents neuzeke is het de bedoeling dat ik daarmee uitkom in ten laatste 2023, maar aangezien dit een reeks is van zes boeken en er ook nog wat voorbereidend werk aan is qua illustraties en ik ook bezig ben met vertalingen maken, zal dit nog even duren. Plus, één losstaand boek uitgeven is minder kostelijk dan een reeks van zes.

“Is er een lanceerevenement waar ik goedkope schuimwijn kan komen drinken en toastjes eten?”

Ja (waarschijnlijk). Ik ga daar heel binnenkort meer over weten.

“Ik vind je boek nu al ongelooflijk kut en pretentieus enz.”

Jammer.

“Hoe veel kost het? Ga ik niet betalen voor wat geldklopperij?”

De hardcopy is €28 (verzending inbegrepen) en de e-readerversie €14. De kans is groot dat ik er zelf eerder verlies dan winst op zal maken, aangezien ik zo’n 50 exemplaren in hardcopy zal moeten verkopen om uit de kosten te raken. Mijn prijzen zijn dus niet zo anders als boeken die via een gevestigde uitgever de lezer bereiken, en bovendien steun je me op die manier ook rechtstreeks. Je kan natuurlijk ook wachten op een ramsj, maar tegen dan ben ik misschien al dood.

Bovendien nog dit: al 15 jaar bied ik via mijn website en/of blogs talloze teksten, bundels en dies meer gratis aan (of voor een vrije bijdrage, waar ik tot hier toe in totaal €0 voor ontvangen heb). Door mijn boek te kopen, steun je niet zomaar een beunhaas maar een schrijver die zijn vak serieus neemt en tegelijk ook al heel erg gul is geweest.

Mijn identiteit is niet te koop

In tijden waar identitaire politiek hoogtij viert overal in het Westen, krijgen witte antiracisten of anti-nationalisten er dikwijls van langs ter rechterzijde. We zouden onze eigen identiteit verloochenen, ontkennen of afwijzen ten voordele van een naïef soort wereldburgerschap. In minder fijnbesnaarde milieus heet dat simpelweg volksverraad. Welnu: niets is verder van de waarheid. Als we al te maken hebben met volksverlakkerij, komt die wel het meeste van zij die zich het meest theatraal wentelen in de Vlaamse leeuw.

Ik wil eerst even een ommetje maken langs de recente geschiedenis. Mijn overgrootvader vocht vier jaar aan het front in Wereldoorlog I en keerde terug als flamingant. Aan beide zijden van de familie leefde het Vlaams-nationalisme als ontvoogdingsstrijd tegen de Franstalige elite (die overigens vooral uit verfranste Vlamingen bestond, niet uit Walen, maar dit terzijde).

Die strijd werd niet zonder slag of stoot gewonnen en heeft vandaag nog echo’s die onze Franstalige landgenoten soms niet begrijpen. Ze vinden het bijvoorbeeld absurd dat Vlaamse gemeentes in de rand van Brussel met een Franstalige meerderheid toch verplicht Nederlands moeten hanteren, in strijd met de principes van de Verenigde Naties. Ze vergeten daarbij dat ze zelf vragende partij waren om de taalgrens zo te organiseren in 1962 uit schrik voor Vlaamse meerderheden in sommige plekken in Wallonië.

Elke identiteit is artificieel, ook de Vlaamse

En natuurlijk hangt nationalisme samen met mythevorming. Vlaanderen is een even artificieel begrip als België. Elk argument dat de Vlaamse identiteit van tafel wil vegen of omgekeerd is ook van toepassing op de Belgische. Duitsland is een even kunstmatige constructie als België en is zelfs jonger als natiestaat. Regionale identiteiten bestaan er naast de dak-identiteit. Niemand ervaart dat als problematisch.

Dat links geen connectie meer heeft met het Vlaams-nationalisme is niet omdat het leeft in een postmoderne bubbel waarin identiteit geen rol meer speelt maar omdat dat verhaal het speelterrein is geworden van een rechts-conservatieve mythevorming. Een mythevorming die zich blijft wentelen in de restanten van het slachtofferschap (wat ze ironisch genoeg juist verwijt aan de nieuwe Belgen!) en incapabel lijkt om komaf te maken met de demonen van de collaboratie.

Nationalisme zonder vreugde

En welk type nationalisme promoten zij? Ik heb ten eerste al een enorm probleem met de vanzelfsprekendheid waarmee veel N-VA’ers en Vlaams Belangers telkens opnieuw spreken voor ‘de’ Vlaming. Die bestaat niet. En ik kan me al helemaal niet vinden in hun vreugdeloze, rancuneuze vorm van nationalisme.

Wie wordt er warm vanbinnen van die bittere, boze lui die eigenlijk alles lijken te hebben wat hun hart begeert maar bij de minste zucht wind hevig huilend tegen de vlakte gaan? Om nog maar te zwijgen van de lichtshow die dat nationalisme vaak is om af te leiden van beleidsdaden die op maat gemaakt zijn van rijke vastgoedmakelaars en hun vrienden. "Patriottisme is het laatste toevluchtsoord van de schurk," zei Samuel Johnson.

Gehoorzaam en verengelst

Vlaams-nationalisten doen ook niets aan de verengelsing van het hoger onderwijs, integendeel. Ik zeg niet niet als één of andere geborneerde anglofoob - ik heb een Master in Engels. En dat “de Vlaamse cultuur beschermen” een vijgenblad is, is overigens meer dan ooit duidelijk sinds Vlaams minister-president Jan Jambon met een enorme sloopmachine door het cultuurlandschap trekt en de N-VA al jaren probeert om een onafhankelijk journalistiek medium als Apache juridisch kapot te pesten.

Dan heb ik het nog niet over de Vlaams-nationalisten online, bij wie sneren, schelden, bedreigen en complottheorieën schering en inslag zijn. Beleefdheid is enkel belangrijk als er iemand een tomaat gooit naar Jambon. Er kan dus blijkbaar maar één “goede Vlaming” bestaan: gehoorzaam. Wat is het verschil nog met hoe de Franstalige elite wilde dat we waren in de 19de eeuw? Vervang Frans door Nederlands en de almachtige Kerk door de almachtige haute finance en dat lijkt het zowat te zijn.

Grieven in een leeuwenvlag

Laten we elkaar trouwens ook geen Liesbeth noemen. Onderzoek na onderzoek wijst uit dat zelfs een meerderheid van de N-VA- en Vlaams Belang-kiezers geen onafhankelijk Vlaanderen wil. Al meer dan 30 jaar misbruikt het Vlaams Belang “de Vlaming” om een agenda te promoten van xenofobie en racisme. Geen enkel kiespubliek wordt zo gepamperd, onderzocht en bevraagd en nog klaagt het steeds “niet gehoord” te worden. Op verkiezingsavonden gaat het “signaal van de kiezer” ook steevast over één type kiezer. Zowel Vlaams Belang als N-VA scoren met stoere uitspraken op de kap van nieuwe Belgen, Walen, werklozen en migranten en wikkelen die in een leeuwenvlagje.

#BlackLivesMatter schoot in België nog maar uit te startblokken en enkele dagen later mocht alweer een schare aan witte opiniemakers uitgebreid haar grieven erover uitstorten op de nationale televisie. Van zelfkritiek of zelfonderzoek is nauwelijks sprake. Het zou onder meer ‘polariserend’ zijn om stelling in te nemen tegen racisme. Hoe ver heen moet je zijn om antiracisme te zien als een gezouten statement? Ik zie overigens maar één groep die ‘polariseert’, en dat is de groep die asielcentra in brand steekt, voor honderden ‘grappen’ over de Holocaust beloond wordt met een zitje in het parlement en in online krantencommentaren oproept om moslims te lynchen of in gaskamers te duwen.

Een sterkere rug

Als “de Vlaming” al miskend wordt, dan is het wel die groep waar ik deel van uitmaak. Ik wijs mijn identiteit niet af (hoe zou dat zelfs kunnen), maar ik pas voor de cynische toe-eigening ervan als excuus voor uitsluiting, minachting en handjeklap met de superrijken van ons land.

De Vlamingen waar ik bij hoor willen kijken met zin voor kritiek naar het eigen volk, met openheid naar de wereld en hebben een volwassen identiteitsbesef met een stevige ruggengraat. En die identiteit is niet te koop voor racistische volksmenners of het kapitaal. Als er iets is wat ik leerde uit mijn familiegeschiedenis, dan is het dat.

Rolstoelquota

Quota - een lastige discussie. Tegenstanders, zelfs mensen die het in principe goed menen met iedereen, vinden dat quota voor vrouwen en minderheden in machtsposities geen goed idee zijn omdat ze (1) kunnen leiden tot de indruk dat die mensen louter voor hun genitalia, huidskleur of seksuele oriëntatie ergens zullen geparachuteerd worden of (2) dat ze kunnen leiden tot ressentiment bij groepen die géén extra zetje krijgen.

Ressentiment
 

Het tweede argument is ergens nog te begrijpen en inderdaad is een kritiek die bijvoorbeeld sommige LGBT+-activisten. Zogenaamde 'bi-erasure' is een ding en ook trans-exclusionaire radicale feministen (TERFS) zijn binnen de gemeenschap die strijdt voor seksuele gelijkwaardigheid een groot probleem. Ook hebben gekleurde feministen soms terechte kritiek dat het bepaalde witte feministen enkel te doen is om raden van bestuur, managementfuncties en micro-agressies, terwijl bijvoorbeeld zwarte vrouwen of moslima's evident ook andere ervaringen hebben.

Sommige tegenstanders zijn natuurlijk te kwader trouw en beginnen dan onzinnige argumenten te lanceren als "ja, waarom dan geen nazi als schooldirecteur?" of "laten we een persoon met een verstandelijke beperking minister maken!". Los van de voor de hand liggende grap die je over de tweede opmerking kan maken, spelen kwalificaties nog altijd een rol. Iemand met een IQ van 60 lijkt me niet in staat een intellectueel belastende leidinggevende functie uit te voeren, net zo min als je zou vragen aan een zwaarlijvige man van 65 om in de eerste ploeg van Anderlecht te komen spelen. Het nazi-argument is meer perfide, want je wordt niet als nazi geboren. Je kiest ervoor om er één te zijn.

Token minority report

Terug naar het 'token minority'-argument dan. Dat is nogal raar. Als je gelooft dat panels, bestuursraden, intellectuelen en professoren die vandaag voor ruim 80% mannelijk en wit zijn, daar louter om hun kwalificaties zitten, dan zeg je impliciet dat mannen superieur zijn. Als je dat niet gelooft, dan moet je wel tot de conclusie komen dat mannen als groep bepaalde sociale voordelen genieten, of anders gezegd, dat iedereen die geen (witte, heteroseksuele) man is, af te rekenen heeft met sociale vooroordelen die doorstroming naar belangrijke posities verhindert.

Die vooroordelen zijn vaak onzichtbaar voor wie ze niet wil zien of als normaal beschouwt. Meer nog, ze zitten zo ingebakken in het sociale weefsel dat leden van minder machtige groepen sneller zullen twijfelen aan hun eigen kwalificaties. Er zijn voorbeelden legio van goedbedoelde programmamakers die vrouwen opbelden om in een panel te komen zitten maar dat die vrouwen weigerden omdat ze vonden dat ze niet genoeg expertise bezaten. Terwijl diezelfde panels vollopen met mannen die 0 expertise bezitten over het onderwerp waarover gepraat wordt, zoals kerkjuristen die een boompje komen opzetten over belastingen of wijnboeren die paginabreed in de krant komen om te lullen over armoede.

Harteloos

Vergelijk het hiermee: de laatste decennia is er vaker aandacht voor de toegankelijkheid van de publieke ruimte voor rolstoelgebruikers. Geen weldenkend persoon zou vinden dat "die rolstoelgebruikers maar moeten leren om de trap te gebruiken om naar een bibliotheek te gaan" of dat ze "met rolstoel en al maar op een tram moeten leren springen". Toch is het anti-quota-argument een variant van precies hetzelfde harteloze argument.

Er is uiteraard een verschil. In een maatschappij waar sociale gelijkheid zou bestaan en vooroordelen geen financiële, lichamelijke en psychische gevolgen zouden hebben, zouden quota niet nodig zijn, terwijl rolstoelgebruikers altijd hulpmiddelen nodig zullen hebben om dezelfde toegankelijkheid te krijgen als mensen die zich kunnen voortbewegen zonder die hulp. Maar we leven niet in zo'n maatschappij. Wie dat ontkent is ziende blind of heeft er nog nooit bij stilgestaan.

Een historisch trio

Op 15 mei begon sympathieke Twitteraar en blogger JJ Verhels aan een poll om een top 100 van historische figuren te verzamelen, zeg maar een Tijdloze voor geschiedenisnerds. Ik was direct enthousiast over het project en begon na te denken over welke top drie ik zou intsturen, maar ik stuitte direct al op een aantal serieuze problemen omdat de criteria bewust breed werden gehouden. Vandaar deze tekst, deels om mijn eigen redenering uit te schrijven, deels om misschien anderen te kunnen helpen met mijn bescheiden lantaarntje.

De influencers van hun tijd

Wie historisch zegt, zegt invloedrijk. Toch zijn bepaalde belangrijke historische figuren in de annalen van de geschiedenis compleet vergeten, zoals de uitvinder van het wiel of de eerste boer. Bovendien betekent ook nog niet omdat je de eerste met iets was, dat je daarom invloed had. In een alternatief universum had het Griekse antikythera-mechanisme misschien kunnen leiden tot de uitvinding van een primitieve computer, maar dat gebeurde niet omdat de uitvinding niet massaal overgenomen werd. De vikings waren de eerste Europeanen die landden in Amerika, maar hun aanwezigheid daar had geen blijvende gevolgen en ze vergaten het zelfs zelf dat ze er ooit geweest waren.

Het onrecht van de geschiedschrijving

Dat brengt ons naadloos bij het tweede probleem. Geschiedenis wordt niet alleen geschreven door de winnaars, maar de periode waarin iets opgeschreven wordt, is meestal ook een belangrijk richtsnoer. Aangezien bijna alle geletterde beschavingen ter wereld patriarchale samenlevingen waren (en zijn) en geletterdheid duizenden jaren lang het voorrecht was van mensen met tijd (dus rijkdom, of mensen met een rijke mecenas) zijn ontzettend veel vrouwen en gewone mensen simpelweg gewist uit het archief. Wie weet was de uitvinder van het wiel wel een vrouw. We zullen het nooit weten. Dus als je kijkt vanaf het moment dat mensen dingen begonnen opschrijven tot nu, dan ga je bijna automatisch uitkomen op een lijstje van bezitters van een piemel.

Invloed is een neutraal gegeven

In zijn blogtekst geeft JJ Verhels zelf al aan dat "historisch" niet gelijk staat aan "goed". In de 20ste en 21ste eeuw alleen al kan je figuren opsommen als Adolf Hitler, Stalin, Mao en Osama bin Laden die ontegenzeggelijk enorm invloedrijk zijn geweest, maar die je niet bepaald zou vragen om het land te leiden. Je kan ook argumenteren dat historische figuren die we doorgaans door een bril bekijken van spannende verhalen ook in dat lijstje thuishoren, zoals Alexander de Grote, Qin Shi Huang of Columbus.

Hoe meet je invloed?

Alexander de Grote is een goed voorbeeld. Hij creëerde een wereldrijk voor hij 30 was en stierf op zijn 33ste. Zijn rijk stortte snel daarna in elkaar maar de invloed van de Griekse beschaving op het Midden-Oosten bleef nog vele eeuwen doorwerken en Alexanders naam zelf bleef bewaard in de annalen van Rome tot de Indus. Maar moet je dan ook plaats inruimen voor zijn vader, Philippus? Zonder de vader immers niet de zoon. Maar zo kan je blijven doorgaan tot je uitkomt bij de eerste eencellige levensvorm, die noodzakelijkerwijs de grootste doorwerkende invloed heeft gehad van de hele wereld, maar individueel geen bouwwerken heeft nagelaten, wetten heeft opgesteld of uitvindingen heeft gedaan. Het is dus best om ons te beperken tot de acties van het individu zelf en wat er daarna mee gebeurde.

De witte bril

Als laatste aspect is er ook het eigen vooroordeel. Ik woon in België en mijn kijk op de geschiedenis is een westerse kijk. Weliswaar weet ik wellicht meer over de geschiedenis van andere delen van de wereld dan de gemiddelde Belg, maar die kennis is fragmentarisch en anekdotisch in vergelijking met mijn kennis van de westerse geschiedenis, die reikt van de Griekse stadstaten tot nu, zonder al te veel grote lacunes. De invloed inschatten van de Inca's, Musa Musa of Lao Tse vind ik dan ook erg moeilijk omdat mijn kennis over de context van die figuren al met al vrij beperkt is.

De top drie

Dus, met al die beperkingen en caveats in het achterhoofd, zou ik op dit moment deze drie figuren naar voren schuiven:

3. Genghis Khan. Volgens sommige studies stammen 0,5% van alle huidige levende mannen op de wereld af van de Mongoolse khan, of bijna 20 miljoen mannen, meer dan genoeg om een middelgroot land mee op te richten. Zijn dynastie leefde voort als de Yuan-dynastie in keizerlijk China en vormde mee de geschiedenis van Centraal-Azië, Rusland, Perzië en India. Tot op vandaag wordt Genghis Khan niet alleen door historici en militairen bestudeerd, maar zijn uniek politiek organisatietalent en zijn pragmatische, pluralistische aanpak in staatszaken vormen nog altijd een inspiratiebron voor CEO's en ambitieuze leiders. Zijn naam is wereldwijd gekend. Denken we aan een horde steppenruiters, dan denken we aan de khan. Hij leeft verder in popcultuur, van het Eurovisiesongfestival tot de comic Iron Man. Zijn naam is in een aantal talen synoniem voor "koning".
2. Homeros. Misschien heeft Homeros niet eens echt bestaan. We weten het niet. Maar zijn 'Ilias' en 'Odyssee' zijn de oerteksten van de westerse literatuur. Homeros was verplichte kost voor opgeleide Grieken en Romeinen en ook vandaag nog zijn zijn teksten het orgelpunt van de opleiding Grieks-Latijn. 'Homerisch gelach', een 'achillespees', een 'amazone', een 'paard van Troje', 'helmboswuivend', 'elektracomplex', een 'cycloop' - allemaal gaan die uiteindelijk terug op Homeros (ook al komt het paard van Troje bijvoorbeeld niet voor in de 'Ilias'). Alledaagse namen als Helena, Hector, Cassandra, de voetbalploeg Ajax, het meesterwerk 'Ulysses' van James Joyce of de 'Aeneïs' van Vergilius hadden allemaal niet bestaan zonder Homeros.
1. Jezus Christus. Eveneens daar gelaten of hij wel degelijk echt bestaan heeft, kan je er niet omheen: meer dan 30% van de wereldbevolking is (een soort van) christen. Zijn naam is overal ter wereld gekend en de bijbel is sinds de komst van de boekdrukkunst naar Europa steevast een bestseller geweest. Bovendien speelt Jezus zelfs een rol als profeet in die andere grote monotheïstische religie, islam, en heeft zijn leer van naastenliefde, soberheid en rechtvaardigheid miljoenen mensen geïnspireerd doorheen de geschiedenis. Net zo vaak is hem aanroepen de ultieme rechtvaardiging voor allerlei wreedheden, gaande van genocide tot homofobie, en lag hij mee aan de basis van het duistere enthousiasme waarmee westerse mogendheden eerst de Amerika's en later Afrika koloniseerden.

Zes korte observaties in de eerste fase van de coronacrisis

In 'The Terminator' zegt Kyle Reese over de eponieme killerrobot: "It can't be reasoned with, it can't be bargained with, it doesn't feel pain, and it will not stop - ever - until you are dead." Hij had het ook over een pandemie kunnen hebben. Covid-19 is natuurlijk lang niet dodelijk voor iedereen, maar het is eveneens onverzettelijk en direct nabij. Los tussendoor: 'The Terminator' blijft ook na 36 jaar een geweldige verfilming van wat eigenlijk een gedistilleerde neo-noir-nachtmerrie is waaruit je niet kan ontsnappen.

Covid-19 heeft geen maskers (pun unintended) doen afvallen in de wereld, maar wel een aantal open wonden blootgelegd en eveneens op enkele weken tijd gezorgd voor een aantal inzichten in de mens als socio-politiek beest. Ik zou liegen als ik zou zeggen dat er veel bij zat dat me verraste, maar ik denk dat niet iedereen dit gevoel deelt.

1. Als het nodig is, is er geld

Wat waar was tijdens de krediet- en eurocrisis van 2008-09 is nu nog sterker waar: als landen en grote instituten hun voortbestaan bedreigd zien, dan is er geld en weten zelfs klassieke liberalen plots waar ze dat geld moeten vandaan halen. Ook al is het soms met lange tanden. Ook al zal het gaan om leningen waarvan we de gevolgen nog niet helemaal kunnen inschatten.

Het punt is, broeksriemen aanhalen, systemen ontvetten en efficiëntie-oefeningen zijn duidelijk meer dan ooit zuiver ideologische keuzes die zich achter een vijgenblad van ratio schuil houden.

2. De meeste mensen zitten niet te wachten op de kans om loos te gaan

Of, zoals de Nederlandse sterjournalist Rutger Bregman treffend zegt: "De meeste mensen deugen." Het is een oeroude conservatieve angst die teruggaat op de filosoof Thomas Hobbes (1588-1679) dat de mens, aan zichzelf overgelaten, terugvalt in een toestand van bandeloze anarchie, maar dat blijkt alleszins niet uit deze pandemie.

Ja, er zijn hamsteraars, asocialen, egoïsten en idioten, maar die blijken - een overigens streng bestrafte - minderheid. De meeste mensen denken aan het grotere goed en blijven thuis, nemen gezondheidsmaatregelen in acht en zitten in met het lot van hun medeburger. Dit geldt van België tot China.

3. De eis van zorgpersoneel voor betere werkomstandigheden is terecht

We zien het nu allemaal met onze eigen ogen: de mensen die hele maatschappijen recht houden in deze tijden zijn verplegers, kassamedewerkers, journalisten, vuilnisophalers en politiemensen. Zeker niet de miljardairs, immobiliënkoningen of grootaandeelhouders.

Mensen die op de huid gezeten worden door huisbazen die medelijden proberen op te wekken dat die ook aan hun inkomsten moeten komen, krijgen nu zelfs "waarom zoek je dan geen tweede job bij McDonald's of zo?" te horen. Dat toont onmiddellijk ook hoe hardvochtig veel mensen van de geldelite denken over minder gefortuneerden, maar nooit over zichzelf.

4. Extreemrechts valt (alweer) los door de mand

De gebruikelijke schrille krijsers hoor je ofwel niet meer, ofwel proberen ze op absurde manieren de coronacrisis te linken aan hun geliefkoosde thema's als racisme en machismo. Donald Trump en Jair Bolsonaro zitten nu met een tegenstander die ze niet kunnen kapotmaken met dreigementen, Boris Johnson kan zich niet uit Covid-19 lullen.

Dichter bij huis loopt Bart De Wever tegen elke hark op zijn weg, ondanks het feit dat zijn weg in de tv-studio's nog altijd wagenwijd openstaat naar de finish zonder noemenswaardige tegenstand. Theo en Dries ogen als tere verliezers wier favoriete speeltje afgepakt is. De uitvluchtenpolitiek heeft misschien eindelijk een grens bereikt.

5. Gezondheidszorg is een universeel mensenrecht

Dat landen met een krakkemikkige of slecht georganiseerde gezondheidszorg het grootste risico lopen in de coronacrisis, ligt voor de hand. Maar dat landen die technisch gezien tot de rijkste van de wereld behoren, zoals de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Italië en Nederland er zo'n potje van gemaakt hebben, is (deels) het gevolg van jarenlang zagen aan de poten van wat eigenlijk een mensenrecht hoort te zijn.

Zieke mensen horen niet thuis in wachtrijen of op wachtlijsten, en ze horen al helemaal geen peperdure rekeningen op te hoesten (opnieuw, pun unintended) voor ingrepen of zorg die via een universele gezondheidszorg zouden kunnen gedragen worden. Op dat vlak hebben we in België - eerlijk is eerlijk - nog relatief veel geluk.

6. Optimisme is misschien voorbarig

Een crisis als deze gaat niet noodzakelijk dingen op lange termijn in een goeie richting duwen. Ook tegenkrachten als bijvoorbeeld Viktor Orbàn maken zich op om de crisis aan te grijpen om nog meer macht naar zich toe te trekken, en als de eurocrisis ons iets leerde, was het dat als de grote veroorzakers van het probleem zich gered wisten, ze terug wilden verderdoen als vanouds.

Vooralsnog kunnen pessimisten bovendien over de menselijke aard zeggen: "dit zijn nog maar pas de eerste weken." Ook dat klopt. Wie weet zien we in april de eerste uitgebrande bestelwagens en motorbendes opduiken en mensen met kettingzagen en shotguns in de plaats van handen.

Bitter op Twitter

Zoals elk sociaal netwerk is Twitter controversieel, maar niet zoals elk sociaal netwerk is de invloed van Twitter op de traditionele media veel groter in verhouding tot zijn gebruikersaantallen, puur omdat de gevestigde media én politici beide nichepublieken zijn die het sociale netwerk omarmd hebben.

Ik heb zelf al 10 jaar een account maar ik pas echt actief geworden rond 2014. Voordien was het voor mij een doorgeefluik voor mijn teksten waar ik geen moeite voor moest doen (posten gebeurde automatisch vanuit Facebook), maar dat jaar steeg mijn aantal volgers op Twitter voor het eerst boven het aantal op Facebook, en de volgers op Twitter waren daarbij nog eens mensen die ik veelal niet kende.

Vandaag heeft mijn Facebook-pagina ongeveer 75% minder volgers dan mijn Twitter-account. Ik heb er dan ook het één en ander aan te danken. Twitter is niet per se dat brandend circus vol maniakken, egotrippers en fascisten waar sommige mensen het soms voor verslijten.

En toch

En toch. Elke observatie hier is anekdotisch dus laat het strooizout maar al aanrukken, maar de voorbije twee jaar heb ik toch zo'n twee dozijn prominente Vlaamse of Nederlandse posters zien verdwijnen, ofwel met stille trom, ofwel op voorhand aangekondigd.

De laatste maanden heb ik zelf ook gemerkt dat mijn ergernis met het medium hand over hand toeneemt. Om te zien of ik met mijn ergernissen alleen stond, ging ten rade bij m'n volgers op Twitter (want waar anders!). Inderdaad zijn er dingen die mij storen die ook anderen storen en die vielen min of meer in de categorieën waar ik ze verwacht had. Aan de andere kant ben ik ook ergernissen te weten gekomen waarvan ik niet wist dat die bestonden, simpelweg omdat mijn ervaring op het medium bijvoorbeeld niet ingebouwd komt met een dosis virulent seksisme.

Het volgende stukje mag je overslaan als je direct door wil gaan naar de ergernissen met andere gebruikers en suggesties over wat we beter kunnen doen.

Ergernissen met het platform zelf

Eerst en vooral moet ik het hebben over de beperkingen van het platform zelf. Twitter lijdt aan een gelijkaardige kwaal als Facebook, namelijk dat het halsstarrig weigert om features toe te voegen waar gebruikers om vragen en zich vooral lijkt toe te spitsen op features waarmee het geld kan verdienen of waarvan het dénkt dat mensen die willen. De enige reden dat veel gebruikers nergens anders heen gaan is omdat er voorlopig geen beter alternatief bestaat.

Volgsuggesties zitten er vaak compleet naast

Mensen beslissen zelf graag wie ze volgen en hebben geen nood aan extra suggesties boven een bepaald aantal mensen of accounts die ze al volgen. Dit zou een opt-infunctie moeten zijn, geen standaard feature. Bovendien zijn sommige suggesties volledig misplaatst en ergerlijk. Het is niet omdat een controversieel persoon veel interageert met mensen die je volgt, dat jij daarom mee wil gezogen worden in die controverses.

Je ziet dikwijls dezelfde 30 mensen circuleren

Ik volg een dikke 500 accounts. Niet elk daarvan is even actief. Toch kan ik me niet van de indruk ontdoen dat ik telkens dezelfde 30 mensen voorgeschoteld krijg en ik weet niet eens waarom. Is het omdat die allemaal met elkaar interageren en toevallig in mijn 'netwerk' zitten? In elk geval, dit is niet noodzakelijk hoe online sociale groepen moeten of zouden werken en versterkt enkel maar een burcht- en bubbelmentaliteit. Of, in mijn geval, ergernis met een overdosis Piet, Pier en Pol.

Je tijdlijn loopt volgens een algoritme, niet tijd

Ja, je kan manueel instellen dat je de meest recente tweets ziet. Maar je moet dat telkens opnieuw doen, het is geen standaardfunctie. Daardoor kan het dat, als je vaak incheckt, urenlang dezelfde tweets van dezelfde mensen bovenaan blijven staan, net als op Facebook, waar het ook al geen populaire functie is.

Voor sommige ergernissen met het platform zelf bestaan er oplossingen. Dit laat je toe om al een pak van de hierboven vermelde issues te vermijden.

Jammer dat dit geen standaardfunctionaliteit is.

Ergernissen met andere gebruikers

De negeer- en mutefuncties zijn uitgevonden door God zelf. Zelfs Onze Lieve Heer zou ze gebruikt hebben als hij constant online zou gepingd worden door farizeeërs van allerlei slag. Je bent écht niet verplicht om digitaal telkens op die gezwollen-slappe smoel van Donald Trump te kijken, of de zoveelste racistische vuilspuiterij van een Vlaams Belanger te lezen.

En ja, soms jeukt het. Soms is het zo verleidelijk om erop te reageren en ik heb het ook al dikwijls gedaan. Je kan ook argumenteren dat het een digitale burgerplicht is om desinformatie en haat tegen te gaan, maar is dat de heuvel waarop je wil sterven? Elke seconde die je verspilt aan een vruchteloze discussie aangaan met een anonieme engerd is er één die je niet hebt besteed aan een constructief alternatief.

De wolf komt soms met een selfiestick

Sommige zeer menselijke ergernissen komen domweg voort uit al even menselijke gebreken die het internet enkel uitvergroot. Hieronder volgt vrijblijvend advies over mensen die je gerust mag ontvolgen, negeren of muten:

• Mensen die nooit in dialoog gaan. Die gebruiken hun sociale media enkel als een reclamebord, en daar zie je er al genoeg van op straat, op internet en op tv. Het is al erg genoeg dat sommige mensen zich onaantastbaar wanen, die waan doorvoeren op sociale media is net zo welkom in mijn leven als een rotte houtsplinter in mijn anus.
• Monomanen. Gebruikers die enkel maar over één ding iets te zeggen hebben en dat dan ook constant doen. Ik hou van treinen hou jij ook van treinen kijk treinen alle treintjes hier nog treinen bekijk alsjeblieft mijn treinen wat zeg je treinen ja ja treinen! Enfin, als alles wat je hebt een spoorwissel is, ziet alles er al snel als een trein uit.
• Narcisten. Ik heb lang gedacht dat “narcisme” zo’n typische boomer-beschuldiging was aan het adres van mensen met zelfvertrouwen, maar er is wel degelijk een verschil. Als elke post een selfie is of een thirst trap, heb ik niet te indruk dat die persoon veel geeft om sociale interactie maar vooral likes zit na te jagen.
• Mensen die altijd boos of negatief zijn. Woede kan een verslaving zijn en sommige mensen lijken erop uit om iets te willen vinden waar ze boos over kunnen zijn. Dit geldt dubbel voor mensen waar je het eigenlijk eens mee bent – je wil die misschien wel sympathiek vinden omwille daarvan, maar je bent er zeker niet toe verplicht.
• Banale veelposters. Het mag al eens over de soep en de patatten gaan en niet iedereen moet Foucault lezen, wat mij betreft. Maar over elk detail van je dag uitentreuren kond geven, is gewoon ordinaire vervuiling. Er is al zo veel banaliteit in de wereld, ik zit niet te wachten op nog een gestage massaproductie ervan op mijn TL.
• Citeer-reageerders. Ja, ik heb het ook al eens gedaan. Maar voor deze lui is je tweet citeren met commentaar erbij een sport van het genre “haha volgers kijk hier eens wat een debiel”. Het is behalve onfair ook intimiderend, zeker als die persoon beschikt over een hele schare volgers die gelijkgezind zijn en plots bloed geroken hebben.
• Rondjesrukkers. Mensen die alleen maar met telkens dezelfde mensen omgaan. Je zal er weinig van leren behalve dat kliekjes ook online bestaan en je voelt je dan toch enkel maar uitgesloten (al is de kans, pak ‘m vast, niet uitgesloten dat het je eigen schuld is omdat je tweets stinken naar de piemelkaas van Jean-Marie Dedecker).
• Concern trolls en neggers. Onder het voorwendsel je te steunen of enkel “constructieve kritiek” te willen geven of “vragen stellen” is het al vrij snel duidelijk dat deze figuren er enkel op uit zijn ergens iemand een hakje te zetten of om zand in de machine te gooien. Verspil je tijd niet met dergelijke beunhazen. Gerelateerd: beledigingen verpakt als compliment.
• De etiquettepolitie. Beleefdheid is wenselijk in deze tijden en het is een schone deugd. Maar als er gemiept wordt over de vorm om het niet over de inhoud te moeten hebben, dan zit je met een smeerpijp of een gluipkop die zichzelf gewoon graag verheven voelt boven de massa op basis van “netjes zijn” en dies meer. Ook bekend als ‘smarm’.

Ben ik nog categorieën vergeten? Vast. Zijn sommige mensen meerdere negatieve profielen in één persoon. Helaas, ja. Ik kan alleszins zeggen dat ik me beter ben beginnen voelen in mijn sociale media-fuikjes door iets rigoureuzer te gaan selecteren in wie ik tijd en aandacht wil geven.

Batavus Droogstoppel in Vlaanderen

Batavus Droogstoppel, wiens achternaam later een naamwoord werd voor een ellendige saaierd, was een personage in 'Max Havelaar' van de Nederlandse schrijver Multatuli. Droogstoppel was een karikatuur van de Nederlandse kleinburger die enkel geïnteresseerd was in geld en orde. In 2019 zou Multatuli hem niet bijeen moeten fantaseren hebben. Hij kon gewoon een soort vreugdeloze Vitruviaanse man maken als doorsnede van de gemiddelde Vlaams-nationalist.

Sommige progressieve scherpslijpers gebruiken graag de term “domrechts”. Toch geloof ik niet dat de gemiddelde rechtse medemens per se dommer is dan de rest, wel dat er zich in hun middens veel lui schuilhouden voor wie verfijning een scheldwoord is en platvloersheid een geuzeneigenschap. Vaak ook mannen met een groot ego en een mening over alles, ook al zijn ze in niets expert ter zake. En wie neemt het hen kwalijk? Onze politieke cenakels, politieke praatprogramma’s en krantenkolommen lopen ervan vol, van die allesweters.

Overigens is de ware domheid niet het gebrek aan kennis, maar gebrek aan inzicht in welke kennis er ontbreekt. Een slagersknecht die eerlijk zegt dat hij niet goed weet wat te denken van de milieuproblematiek, daar kan je iets mee. Een gepensioneerde gouvernante die stellig weet dat “het allemaal aan de migranten” ligt en geen tegenspraak duldt, dat is een probleem. Die stugge, zure onverzettelijkheid loont vroeg of laat. Ook Max Havelaars geestelijke vader, Multatuli, stierf berooid en eenzaam, terwijl de spirituele nazaten van Droogstoppel minister-presidenten leveren in Vlaanderen en Nederland.

Nationalisten kunnen soms boos worden over de karikatuur die van hen gemaakt wordt, alsof ze enkel zouden staan voor Vlaamse appeltaart en FC De Kampioenen, maar ze zijn intussen zelf voorbij hun eigen karikatuur geschoten. Een zelfzekere Vlaming wil per definitie niets te maken hebben met boertigheid van Liesbeth Homans of Zuhal “ballekes in tomatensaus” Demir. Overigens is voor veel van die nationalisten de Vlaamse vlag enkel maar een cape waaronder ze hun kracht van vernedering schuilhouden.

Tijdens de verkiezingscampagne van 2019 vroeg men Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken de voor de hand liggende vraag: “wie is dat nu, de Vlaming?” Van Grieken antwoordde gevat dat hij daar niet over ging beslissen en dat iedereen die zich verbonden voelt met en in Vlaanderen en onze manier van leven, zich Vlaming kan voelen. Als hij dat echt meende, had hij misschien beter eens wat meer intern onderzoek gedaan naar de Blut-und-Boden-figuren en neo-nazi’s à la Dries Van Langenhove die zo dicht bij hem stonden.

Maar wie is die zo geroemde "Vlaming" waar Vlaams Belangers en veel N-VA'ers zo de mond vol over hebben? Alleszins is die Vlaming geen vakbondsmilitant, geen artiest, geen moslim (tenzij één die zich heel gedeisd houdt en constant kritiek geeft op de islam), geen journalist, geen academicus, geen wetenschapper, geen werkloze, geen vluchteling, geen milieuactivist, geen lid van een NGO, geen arme, geen VRT-medewerker, geen rechter, geen Gentenaar en geen Brusselaar, en de lijst gaat zo maar door. Ben je één van die dingen? Pech, dan moet je maar kunnen bewijzen dat je toch bij de goeie hoort.

Faut le faire, eigenlijk: de verkiezingen verliezen en een nieuwe Vlaamse regering vormen die nog radicaler en brutaler doorgaat met een afrekeningsbeleid met al van wie ze vermoedt dat die haar onwelvallig is. Intussen heeft het Vlaams Belang-N-VA-rechts-industrieel complex de stapels leugens, hoaxes, platvloerse toogpraat en wanbeleid al zo hoog opgetast dat de waarheid zelf ook onwelvallig geworden is. Brave Hendriken die blijven hameren op “verbinding” en tegen “polarisatie” zijn, voeden enkel dat vuur. Hard rechts wil niet luisteren, niet verbinden en blijft het politieke spectrum onvermoeibaar naar extreemrechts toe duwen, tot je in een situatie zit waar de centristische positie er één wordt van Walter “ontvolking” De Donder.