Uitvlucht en straf

Na de zoveelste daad van toogpraatpolitiek (ouders willen bestraffen omdat hun kleuters te veel taalachterstand hebben in het Nederlands) moet het voor iedereen zonneklaar zijn: de Vlaamse regering en bij uitbreiding de Vlaamse politieke rechterzijde haat arme mensen. Arme mensen moeten klappen krijgen tot ze stoppen met arm zijn, en als ze arm blijven is dat hun eigen domme schuld.

Vooreerst is er op elk denkbaar domein van dienstverlening dat economisch zwakkeren ten goed kan komen, duchtig bespaard als er een Vlaamse, rechtse politicus aan de knoppen zat: gezondheidszorg, kinderbijslag en openbaar vervoer. Asielzoekende kinderen slapen op straat. Dat zal ze leren. De christendemocraten lijken steeds meer op farizeeërs.

Tijdens de vorige legislatuur nam de kinderarmoede in Vlaanderen toe - de toen bevoegde minister, Liesbeth Homans, had aan begin van haar termijn gezegd dat ze de armoede zou halveren en daar op wilde afgerekend worden. Voor haar wanprestatie is ze beloond met het voorzitterschap van het Vlaamse parlement, want armen dieper in de put duwen behoort tot de core business van haar partij. 

Nog op Vlaams niveau zit pandjesbaas Diependaele op een berg geld voor sociale huisvesting hoog van de toren te blazen over 1% sociale fraudeurs, voorwaarden voor sociaal wonen te verstrengen maar zijn overschotten aan de privé te schenken. Moeten die armen maar niet zo dom zijn dat ze arm zijn. Vrijheid in een warm Vlaanderen, aldus de N-VA.

Een politieke boutade luidt dat als er op een misdrijf een geldboete staat, dat dat betekent dat het enkel een misdaad is als een arme die pleegt. Dat spoort netjes met het federale niveau, waar men een drugsbeleid dat letterlijk overal in de wereld mislukt is, nog aansterkt met geldboetes voor eindgebruikers. Blijkbaar is dat liberalisme.

Verwacht trouwens geen heil van het Vlaams Belang de enige rechtse partij die buiten elke coalitie valt (behalve misschien een Sieg heil). Ondanks de praatjes van Van Grieken en co over sociale welvaart voor de Vlaming, stemmen de Europarlementariërs van het VB consistent tegen alles wat de gewone m/v kan beschermen tegen uitbuiting, willekeur en de almacht van het grootkapitaal.

Het is een vieze waarheid dat de armen beurs meppen met beleid bij een deel van het electoraat goed scoort. Pakweg het deel dat meent dat je er met hard werken wel komt maar geen uitleg heeft waarom hun hardwerkende poetsvrouw arm blijft en zijzelf nog mogen genieten van een belastingvermindering op hun tweede woning.

Maar een nog groter deel van het electoraat dat op deze partijen en politici stemt, slaagt er hopelijk eens in de hypnose te doorbreken van rechtse demagogen die met één hand wijzen naar migranten, klimaatactivisten en woke als de oorzaak en de dreiging, terwijl ze met hun andere hand datzelfde electoraat bestelen en dat voorstellen als “noodzakelijk” beleid.

Waarom zijn de meeste artiesten en academici eerder links?

Op 1 januari 2023 ging 'Het verhaal van Vlaanderen' van start op de VRT, een ambitieuze populair-wetenschappelijke tv-documentaire die de geschiedenis van ongeveer 40.000 jaar geleden tot nu van wat nu Vlaanderen is aanschouwelijk moet maken. Van meet af aan was daar al kritiek op en nu de eerste aflvering uit is, is er nog steeds kritiek. De stenen des aanstoots zijn het geweldige budget, terwijl er op de rozenkrans van Jambon en co anders alleen maar besparingsgebedjes zitten, en het vermoeden dat de Vlaamse regering en vooral de N-VA hiervan een soort propaganda-ponyshow wilde maken.

Op enkele kleine puntjes van kritiek na zie ik vooralsnog geen propaganda. Met wat slechte wil zou je de cut naar het initieel dreigende beeld van de neanderthaler dat direct overgaat naar Wallonië kunnen opvatten als een bijna subluminale link tussen Wallonië en dreiging, maar dat is wel zoeken naar spijkers op laag water. Ook Tom Waes' script, waarin hij zegt dat het in de geschiedenislessen nooit echter over Vlaanderen ging, is echt bizar, tenzij hij maar tot zijn 14de naar school geweest is. Mijn enige echte punt van kritiek is het taalgebruik, dat zoals al te vaak tegenwoordig Brabants-Antwerpse tussentaal is die minstens 2,5 miljoen Vlamingen niet gebruikt. Soit.

Natievorming en Vlaanderen

Voor de rest vond ik de eerste aflevering competent gemaakt, komen er vlotte experten aan boord en heb ik nergens het gevoel dat ik naar plat gerecupereerde historie zit te kijken. Integendeel, de zaken worden aanschouwelijk en met nuance in beeld gebracht. Als de rest van 'Het verhaal van Vlaanderen' even goed is, dan is dit zonder meer een project waar de Vlaamse regering goed aan gedaan heeft om de portefeuille voor open te trekken.

Je kan ook zeggen wat je wil over de ideologische drijfveer achter diepere natievorming van Vlaanderen, het is op zich een politiek project als een ander. De Vlaamse geschiedenis uitdiepen (of uitbaggeren) met respect voor wetenschappelijke expertise bij voorbaat gaan bestempelen als fascistisch, is onnozel. Ik zag een twitteraar Tom Waes al direct vergelijken met Leni Riefenstahl. Dat is praat die wellicht goed scoort bij een kleine minderheid, maar is net zo pathetisch als antivaxxers die gingen betogen met jodensterren.

Rechts, kunst en academia: de schaduwdiscussie

Maar. Er is altijd een maar. Natievorming promoten gaat ook steeds ten koste van andere dingen, en het is zonneklaar dat dat voor de (centrum)rechtse Vlaamse regeringen van de laatste 20 jaar ten koste moet gaan van het sociaal beleid en de artistieke sector. Voor grote producties en commercie is er geld, maar alles wat daarna komt, van gerenommeerde theaterhuizen tot lokale individuele kunstenaars, die worden steeds aan de strengst mogelijke versie van marktwerking onderworpen. Een typisch argument overgewaaid uit de Verenigde Staten en Nederland is dat kunst "een linkse hobby" is en dat kunstenaars ondankbare en verwende figuren zijn die bijten in de hand die hen voedt.

Ook weer op Twitter circuleerde vorige week druk de vraag van Kanaal Z- en Trends-journalist Jan De Meulemeester (zelf een historicus, trouwens), waarom artiesten "altijd" links zijn. Een interessante vraag, ten eerste omdat lang niet alle artiesten links zijn, ten tweede omdat niemand van zijn kaliber zich ooit openbaar de vraag stelt waarom de meeste opiniemakers en captains of industry rechts zijn, en ten derde omdat aan dergelijke vragen altijd een rand kleeft van verdachtmaking. Maak de discussie nog breder en voeg aan artiesten ook academia (niet individuele academici, waarvan de meest bekende opnieuw een centrumrechtse of rechtse signatuur dragen) toe die vaak in vraag worden gesteld, en je hebt nu het hele plaatje. Waarom zijn zo veel artiesten en academici eerder links, of, anders geformuleerd: waarom zijn artiesten en academici zeker niet voor 40 à 70% centrumrechts of rechts, zoals het merendeel van de Vlamingen?

Probleem 1: de mythe van de rechtse Vlaming

Inderdaad, afhankelijk van je definitie van rechts stemt 40 tot 70% van de Vlamingen op rechtse partijen. Dat betekent niet dat de gemiddelde Vlaming het oneens is met veel linkse standpunten. Zorg voor het milieu, een robuuste sociale zekerheid, eerlijke belastingen voor energiereuzen en hun monsterwinsten, aanpak van fiscale spitstechnologie, een goed smeerde kinder- en ouderenzorg, vlot functionerend openbaar vervoer, een faire behandeling van seksuele minderheden en dies meer vinden brede instemming in Vlaanderen.

Ook individuele acties tonen dat de gemiddelde Vlaming graag solidair wil zijn. De Warmste Week haalt elk jaar honderdduizenden euro's op aan donaties zonder eigenbelang, Oekraïense vluchtelingen konden op veel sympathie rekenen, en wie kan alle vrijwilligers tellen die zich elke dag belangeloos inzetten in het verenigingsleven of gaan kwissen alsof hun leven er van afhangt (voor een paar kraslotjes). Het breed verspreide idee dat de Vlaming rechts is op basis van zijn of haar stemgedrag, is niet waar, maar toch vaste prik bij de media. Die media geloven trouwens overweldigend dat Vlamingen rechtser zijn dan dat ze in werkelijkheid zijn! 

Probleem 2: de markt- en natielogica staat haaks op intellectuele vrijheid

Je intellect ontplooien is per definitie iets dat je doet zonder winstoogmerk. Mogelijk kan je er goed aan verdienen als je geluk hebt, maar als we spreken in veralgemeningen, wil een artiest creëren en mogelijk entertainen, en wil een academicus onderzoeken en mogelijk (aan)leren. Allebei hebben ze daarbij ook gemeen dat ze bewust contact zoeken met het andere, het ongewone, het nog niet-ontdekte, het verworpene, omdat je door de begane wegen te blijven bewandelen zelden iets interessants tegenkomt.

Beide elementen staan haaks op een rechts discours. Kunst en academia onderhevig maken aan marktwerking is als draaimolens voor kinderen beoordelen op hun snelheid: je kan het doen, maar de snelste draaimolen gaat zorgen voor misselijke kinderen en een attractie waar uiteindelijk niemand meer wil op zitten. Vlaams-nationalisten hebben bovendien zelf hun ideologie vergiftigd tot een rancuneus samenraapsel dat niets dan bittere haat voelt voor iedereen die hun rechtse discours niet slikt. Welke dichter voelt zich aangetrokken tot mensen die hem direct wegzetten als een suf watje die geen "echte" job doet (zoals bijvoorbeeld bedenkelijke dingen zeggen over migranten op Twitter terwijl je leeft van belastinggeld)?

Probleem 3: de fictie

Rechts, in hoeverre het een verhaal vertelt van conservatisme of ronduit simplistisch reactionair denken ontvouwt is saai, beperkend, conventioneel en bovendien vaak gebaseerd op oppervlakkige vertelsels, zoals de mythe van de eeuwig onderdrukte Vlaming. Je kan daarbij aanhalen dat elk type natievorming zijn mythes heeft, maar de opeenstapeling van makkelijk doorprikbare platitudes bij Vlaams rechts is werkelijk wonderbaarlijk.

Naast de klimaatontkenners en racisten die Vlaams-nationalisten in de armen hebben gesloten, drijft Vlaams rechts ook op neoliberale fantasierecepten die enkel de rijken rijker hebben gemaakt. Hoe kan je verwachten dat een bioloog warm wordt van rechts als rechts enthousiast door de olie- en gaslobby betaalde amateurs steunt wier theorietjes uiteenvallen bij de minste kritische onderzoeking? Hoe kan je verwachten dat een dansformatie uit een volkswijk zich aangetrokken voelt tot rechts als datzelfde rechts hen ziet als Untermenschen omdat ze bruiner zijn dan een papieren zak? 

Probleem 4: rechts doet zelden aan zelfreflectie 

Een fundamenteel aspect van intellectuele en persoonlijke groei is zelfreflectie. Je probeert te begrijpen wie je bent, waar je misschien fout zit, hoe je dingen beter kan doen of te weten te komen wat je nog niet wist. Er zit authenticiteit in. Hoe rechtser je gaat in het politieke spectrum, hoe zwakker dit idee wordt. Umberto Eco stipte dit overigens aan als twee van de kenmerken van het oer-fascisme: er is één eeuwigdurende waarheid (een ideaal, een godsbeeld, een cultureel uitgangspunt), en twijfel (dus zelfreflectie) is eigenlijk een vorm van verraad.

Als het neoliberalisme faalt, is dat niet omdat het neoliberalisme slecht is, maar omdat we niet genoeg ons best hebben gedaan. Als het concept van Vlaanderen als natie geen brede ingang vindt, dan ligt het aan de dwarsliggers en criticasters, niet aan het concept van Vlaanderen. Het is verbazingwekkend hoe zelfs milde Vlaams-nationalisten zich erover verwonderen hoe veel Vlamingen het Vlaams-nationalisme verwerpen en er niet bij stilstaan dat al 20 jaar precies hun flamingante medestanders milieu-activisten, werklozen, artiesten, opposanten, advocaten, ngo's, migranten, leraars, Franstaligen, vakbondsmensen, deelnemers aan de Pride, professoren, ambtenaren en iedereen die linkser is dan Jo Vandeurzen met de grond gelijk proberen maken. 

Probleem 5: de rechterzijde is vergeven van de charlatans

Het rechtse ecosysteem, dat politici, opiniemakers en losse individuen omvat, zit tjokvol regelrechte leugenaars. Sinds 2016 al doet een (onjuist) citaat de ronde van Donald Trump uit de jaren '90 dat als hij zich kandidaat zou stellen voor het presidentschap, hij dat zou doen als Republikein omdat de Republikeinen alle onzin geloven die je hen oplepelt als het maar goed genoeg klinkt. Er zit een kern van waarheid in. Als Bart De Wever morgen zou verklaren dat de weerstand tegen je eigen pis drinken links, woke en progressief is, kan je er vergif op innemen dat sommige rechtse zeloten per direct hun eigen urine zouden drinken.

Zeker in radicalere rechtse middens is rechtse praat verkopen een verdienmodel geworden. Er is bij de opiniemakers een erg mistig grensgebied ontstaan tussen de true believers die werkelijk alle propaganda geloven over o.a. gepamperde vluchtelingen en massale werkloosheidsfraude, en de leugenaars die weten dat het niet waar is maar ze toch promoten uit cynisch carrièrebejag. Met zulke mensen kan je geen debat voeren, laat staan komen tot waardevolle creatie en kennisvergaring, de ene groep omdat ze geloven in patente nonsens en de andere groep omdat een debat voor hen gewoon een nieuw podium is om hun theateract op te voeren.

Samenvatting

Voor wie het nog eens samengebald wil zien of in alle haastigheid door de tekst is gelopen zonder die recht te lezen, hier is het antwoord waarom de meeste artiesten en academici niet rechts zijn:

• Het idee dat de gemiddelde Vlaming rechts is, is eigenlijk onjuist
• Kapitalisme en nationalisme sporen slecht met creatieve en intellectuele vrijheid
• Rechtse ideeën hebben aan artiesten en academici weinig tot niks te bieden
• Veel rechtse geloofsartikelen zijn intellectueel zwak en bewezen als onjuist
• Rechts stelt zijn eigen kernideeën nooit echt in vraag
• De rechterzijde van het politieke 'debat' is vergeven van de leugenaars en cynische carrièristen 

Voetbal op de rechterflank

Onder sommige linkse medemensen en zeker onder veel artiesten is voetbal haten of afwijzen bon ton. En het is niet dat de FIFA of de voetbalwereld algemeen daarvoor zelf niet de munitie aanreikt – corruptie, geweld, hyperkapitalisme, tribalisme, homofobie, sports- en greenwashing, racisme en domheid zijn zo nauw verweven met het voetbal van de 21ste eeuw dat het op zich een microkosmos van alles wat verkeerd is in de wereld. Maar welke echte sportfan krijgt het niet warm van bijvoorbeeld een pretentieloze voetballer als Hans Vanaken met gratie, elegantie en efficiëntie te zien bewegen over een voetbalveld? Ik schreef zelf ooit schertsend dat de Belgische Gouden Generatie bewijst dat diversiteit en racisme kunnen overwonnen worden als iedereen een miljonair is, maar er is iets van aan. Sportieve prestaties kunnen brutaal eerlijk zijn, zonder onderscheid in etnie en cultuur. Ik zag gisteren Qatar, dat meer dan €200 miljard investeerde in de organisatie van de Wereldbeker 2022 (meer dan de vorige zeven organisatoren samen!), afgaan als een gieter tegen een degelijk Ecuador, een veel armer land dat – opnieuw – eerlijk zijn weg naar de Wereldbeker heeft afgelegd.

Nu, het is ieders recht om de buitensporige aandacht voor sport en zeker voetbal maar niets te vinden (behalve Vlaamse wielerfans, wier weeklachten over de aandacht voor voetbal hypocrisie zijn van de zuiverste soort), en ‘the love of the game’ kan je niet naar iedereen verspreiden. Dat is oké. Waar ik mensen wel even van wil overtuigen: de verbazingwekkende speech van de FIFA-voorzitter Gianni Infantino op 18 november. Infantino deed daarin de vooral Westerse kritiek op Qatars omgang met arbeidsrechten, vrijemeningsuiting en seksuele minderheden af als typisch Westers kolonialisme, Europese betweterigheid en imperialistische hypocrisie. Rechtse commentatoren en politici sprongen met gusto in de verbaasde stilte die erop volgde door hier op mysterieuze wijze links de schuld van te geven. Want: bediende Infantino zich niet van typisch linkse taal om een reactionair regime te steunen? Is dit de toekomst die links wil? 

Het eerste antwoord daarop is even elegant als de passes van Hans Vanaken: er kunnen twee dingen tegelijk waar zijn. Weinig linkse mensen zullen problemen hebben met inzien dat Qatar een dubieuze organisator is van de Wereldbeker en dat de gasrijkdom en de moderne slavernij die er plaatsvindt problematisch is. Tegelijk is het ook correct dat onze eigen Westerse normen en waarden lacunes hebben. Je kan wel zeggen dat Qatar dat de bierconsumptie in en rond hun voetbalstadions verbiedt een uiting is van sharia, maar het geeft ook te denken over hoe het Westen alcoholconsumptie en de daaruit voortvloeiende problemen beschouwt als integraal deel van de voetbalcultuur. Als onze normen en waarden inderdaad superieur zouden zijn, dan is dat iets wat we moeten bewijzen en niet moeten afdwingen. Als bijvoorbeeld vrijemeningsuiting zo belangrijk is, waarom doet niemand iets aan een miljardair die Twitter opkoopt en fascistisch stuk vreten als Donald Trump zijn account teruggeeft? Als we zo veel geven om de queer-gemeenschap, hoe komt het dat geen enkele wereldberoemde voetballer uit Europa zich ooit heeft geout als gay, genderfluïde of trans?

Het tweede antwoord is een snedige counter die op gang is getrokken door Kevin De Bruyne: de rechtse reactie op Infantino’s demarche is een klassiek voorbeeld van projectie. Het is immers rechts dat graag linkse en progressieve taal gebruikt om reactionaire ideeën te verdedigen. Om maar iets te zeggen: een lerares met een hijab is voor rechts blijkbaar onaanvaardbaar omdat het een ideologie zou uitdragen. In bijvoorbeeld een katholieke school, waar soms nog (oude) priesters wonen, wat dan weer geen probleem is voor rechts. Ook opvallend: de hijab is het probleem, niet bijvoorbeeld mannen met islamitische baarden. Over vrouwen die zich verplicht voelen op de werkvloer hakken en make-up te dragen, zwijgt rechts in alle talen. 

De rechtse politici die het meest furieus communiceren over het problematische Qatar, stemmen in Vlaamse, federale en Europese parlementen overigens steevast tegen betere beschermingen voor arbeiders, vrouwen en minderheden. Met andere woorden: Infantino’s pseudo-progressieve verdediging van Qatar lokte een pseudo-progressieve verdediging van Westerse waarden uit bij rechts omdat rechts de kans schoon zag om links in de hoek te duwen. Op dat vlak moet ik met lange tanden Thibaut Courtois zijn die een zeldzaam tegendoelpunt slikt en Infantino gelijk moet geven: homofobie in de islamitische wereld is inderdaad een Westerse introductie. De pre-koloniale moslimwereld was zeker geen queer paradijs, maar de houding tegenover seksuele betrekkingen tussen mensen van hetzelfde geslacht was er één van mildheid, analoog aan hoe de Oude Grieken en Romeinen erover dachten. Het was juist het Westen dat in de 19de eeuw sodomie zag als barbaars en vulgair dat de idee ingang deed vinden dat pakweg een lul in de kont van een andere man moreel verwerpelijk was.

Dat rechtse commentatoren doen alsof Infantino ‘woke’ aanhangt is net zo belachelijk als de prestatie van het Qatarese voetbalteam tegen Ecuador. Infantino en Qatar zijn juist objectieve bondgenoten voor hen. De sharia-wetten die gelden in veel Arabische landen zijn natte dromen voor Dries, Marine en Donald. Het extreme kapitalisme van Qatar is een wensdroom voor Bouchez, Dedecker en Ampe. En ze hopen op de domheid en oppervlakkigheid van veel voetbalfans dat we dit niet inzien.  

Word mijn Mecenas

Lieve lezers, goede vrienden, beste mensen, gewaardeerde bezoekers

Het is tijd voor een experiment. Vanaf nu tot binnen afzienbare tijd zal ik voor sommige zaken een bijdrage vragen via Patreon. Als je Patreon nog niet kent: het is een online dienst die je in mijn geval toelaat niet alleen exclusief boeken, bundels en teksten van me te downloaden, maar in je in het zotste geval de kans geeft om in mijn werk een personage te worden, bij naam bedankt te worden of zelfs te bepalen waarover ik zal schrijven.

De kans bestaat dat dit experiment mislukt en dat niemand of erg weinig mensen bereid zijn om te betalen voor mijn werk. Dat kan. Ik neem een risico. Ik ben immers geen schrijver die kan rekenen op populariteit in de mainstream (en dat is ook nooit een doel geweest) en enkele uitzonderlijke teksten niet te na gesproken, zitten de meeste teksten die ik heb gepubliceerd aan een bescheiden paar honderd lezers. We zullen zien wat ik zal doen, mocht dit experiment uitdraaien op een fiasco.

In elk geval, laat me hier al een aantal mogelijke vragen beantwoorden:

Waarom doe je dit, Anton?

Ruim gezien bied ik al meer dan 20 jaar mijn werk gratis aan, al ongeveer 15 jaar via blogs allerhande en al meer dan 10 jaar via een website. In mijn teksten kruipt arbeid. Het zou één ding zijn indien niemand die zou lezen, maar dat is dus niet zo. Na meer dan 1.000 teksten - kortverhalen, opinies, columns, gedichten, recensies, gezever, bundels, en zo verder - volledig gratis aan te bieden, is het misschien wel genoeg geweest. Immers schrijf ik professioneel ook niet voor niets, en ben ik er vrij zeker van dat veel lezers van mijn werk ook boeken en bundels kopen van andere auteurs in boekenwinkels of online. 

Waarom laat je je niet uitgeven?

De literaire wereld in Nederland en Vlaanderen is klein. Door een uitgever opgepikt worden hangt af van een combinatie van bekendheid, connecties, geluk en talent, in dalende volgorde. Aangezien ik als ghostwriter al 6 publicaties op mijn naam heb staan, denk ik niet dat het probleem zit in het talent. Ten andere ben ik altijd al wars geweest van literaire evenementen af te schuimen en connecties te leggen met literaire pooiers omdat mijn literair werk het enige afgeschermde deel is van m'n leven waar ik géén compromissen wil maken. Ik maak al genoeg compromissen om geen verarmde marginaal te zijn in een kraakpand.

Raak je gewoon niet aan de top omdat je een witte heteroman bent in deze 'woke'-tijden? Is het dat?

Neen. Er is in de literaire en media-wereld genoeg ruimte voor witte heteromannen, zolang ze ofwel al jaren bekend zijn, ofwel een uitgesproken rechts profiel hebben (er zijn altijd grote uitzonderingen, zoals meester-dichters Arno Van Vlierberghe en Maarten Inghels). Maar grosso modo hoor je als witte heteroman best rechts te zijn en te stampen tegen de schenen van een vermeende politieke correctheid en een ideologie waar nog geen kwart van de Vlamingen voorstander van is. Integendeel, ik zou zelfs durven zeggen dat ik mijn kansen zelf heb gekelderd door openlijk te lachen met rechtse, witte, heteromannen.

Maar dit is toch een hobby van je? Waarom moeten mensen daarvoor betalen?

Niemand moet iets. Maar ik verwijs wel terug naar het idee van arbeid. Je gaat ook een bakker niet betalen omdat die "toch graag croissants maakt" en je gaat ook niet gratis naar het circus omdat "acrobaten het fijn vinden om hun kunsten te tonen". Dat ik al zo lang zo veel gratis heb aangeboden is een gunst, een geste, geen vereiste. En bovendien doe ik met dit gratis aanbod ook oneer aan vele andere schrijvers die al van meet af aan een bijdrage vragen - alsof content produceren per definitie waardeloos is.

Wat als het mislukt?

Dat is dan pech. Maar er is nog nooit iets gelukt door het niet te proberen!

Wat krijgen we eigenlijk in ruil voor onze steun?

Goed dat je het vraagt! Dat wordt allemaal netjes uitgelegd op mijn Patreon-pagina, die je hier kan vinden, maar ik zal het hier nog eens samenvatten ook als je geen zin hebt om door te klikken. Er zijn drie types lidmaatschap:

- Mecenas: e-booktoegang tot alle dichtbundels, nonfictie en sommige bloginhoud

- Mega-Mecenas: zelfde, en exclusieve, gefaseerde toegang tot mijn nieuwe roman '

- Patronus: zelfde als boven, en (in onderlinge overeenkomst) maak ik een personage van je of schrijf ik een tekst/gedicht speciaal voor jou (2x per jaar)

Ze pakken ons alles af

"Ze pakken ons alles af!" Als je, telkens als iemand die zin uitspreekt, een verdieping van een toren zou kunnen bouwen, dan hadden we vanuit Vlaanderen intussen 's werelds eerste ruimtelift of misschien zelfs een brug naar de maan. 

#MeToo vestigt de aandacht op het wijdverspreide probleem van grensoverschrijdend seksueel gedrag, meestal door mannen, meestal naar vrouwen toe. "Ze pakken ons alles af!" Bewegingen bekladden standbeelden van Leopold II of halen die neer omdat ze vinden dat je een koning die de eindverantwoordelijke is voor 10 miljoen dode Congolezen, niet hoort te eren. "Ze pakken ons alles af!" De Vlaamse bouwmeester vindt losstaande woningen op het platteland ecologisch niet meer verantwoord. "Ze pakken ons alles af!" Moderne menu's in restaurants van bedrijven en scholen hebben steeds vaker aandacht voor vegetariërs, veganisten en halal-voeding. "Ze pakken ons alles af!" Zwarte Piet is niet langer een weerspiegeling van een karikaturaal-koloniaal beeld van een zwarte 'boy' in dienst van een oude witte prelaat, maar is voortaan een roetpiet, een gewone witte kerel met roetvegen op z'n gezicht van in de schoorsteen te klimmen. "Ze pakken ons alles af!"

Steeds als ik dat hoor, stel ik me de vraag: wie zijn toch die "ze"? En wat wordt hier precies "afgepakt"? 

De vaagheid van die "ze" is natuurlijk intentioneel. Maar het is opvallend dat wie toe die "ze" behoort in die weeklacht, in werkelijkheid geen weinig tot geen macht bezit, integendeel, vaak gaat het over opposanten die tegen de stroom in durven varen: feministen, antiracisten, ecologisten, kunstenaars en studenten die voor elk duimbreed invloed in de maatschappij bikkelhard moeten strijden. Hoe zijn die in staat iemand iets tot "afpakken" als ze geen macht bezitten? 

Links als scheldwoord

Het begon in de late jaren '70 van de vorige eeuw in de Angelsaksische wereld en heeft zijn zegetocht onverminderd voortgezet in het hele Westen: 'links' of synoniemen ervan zo vaak gebruiken als een negatieve term, dat wie zich nog openlijk als links durft positioneren, dat bewust gebruikt als een geuzennaam. 'Links' genoemd worden staat echter in België en zeker in Nederland gelijk met op zijn zachtst beschouwd worden als een naïeve wereldverbeteraar, en op zijn ergst als een radicale, meedogenloze en humorloze hater die geen respect heeft voor alles wat vaagweg 'traditioneel' is. 

De vaagheid hier is opnieuw intentioneel, en het verwijt is een klassiek geval van projectie. Want als ik denk aan gematigd, mededogend, humoristisch en respectvol, denk ik niet bepaald aan Mitch McConnell of Bart De Wever.

Het ergste is dat (centrum)linkse mensen, van Brussel tot Berlijn en van Aberdeen tot Athene, al die propaganda van reactionairen grotendeels zelf zijn gaan geloven. "Goh, is dat hele 'woke'-gedoe inderdaad niet wat overtrokken?" Vertel mij dan, welke machtige persoon in Vlaanderen kan doorgaan voor een geloofwaardige vertegenwoordiger van de 'woke'-ideologie? Welke lobbygroep is het? Wie zijn die mysterieuze activisten en intellectuelen die mensen het zwijgen opleggen omwille van een ongelukkige uitspraak? Welnu, die bestaan niet. 

"Misschien is #MeToo inderdaad te ver doorgeslagen," twijfelt de goedbedoelende linkse mens. Vertel me dan wat mannen dan niet meer mogen, en van wie ze het niet meer mogen? Geef me een voorbeeld van welke beroemdheid die uitzonderlijk van zijn voetstuk gevallen is, toch helemaal onschuldig bleek? "Misschien moeten we toch eens luisteren naar wat extreemrechts te zeggen heeft," zeggen linkse sympathisanten al meer dan 25 jaar, waarop een krant ergens één of andere griezel à la Dries Van Langenhove opdelft wiens redeneringen aan elkaar hangen van kauwgom en speeksel. Terwijl rechtse populisten al jaren ongehinderd mogen staan brullen "niet gehoord" te worden op de nationale televisie, in magazines en op de publieke bühne. 

"We mogen toch vooral niet te radicaal zijn," denkt de linkse denker, terwijl rechtse politieke kopstukken suggereren de Conventie van Genève te verlaten en hun vrienden in Polen en Hongerije de rechtstaat uitkleden en ze holebi's herleiden tot Untermenschen. "We moeten redelijk zijn in onze eisen aan het patronaat, tenslotte doen zij ook hun best en creëren ze wel werkgelegenheid," redeneert een tolerante medemens, terwijl steeds dezelfde economen steeds dezelfde praat opwarmen over verdere flexibilisering van de arbeidsmarkt, waarmee ze eigenlijk gewoon bedoelen dat we blij mogen zijn dat we ons mogen kapotwerken ter meerder eer en glorie van superrijken en grootaandeelhouders die zelf nauwelijks iets verrichten dat lijkt op nuttige arbeid.

Dus de volgende keer dat nonkel Jean aan de feestdis gromt "ze pakken ons alles af!", of Kaat op café bitter zegt, "ze pakken ons alles af!", of collega Steve aan de koffie-automaat hoofdschuddend besluit "ze pakken ons alles af" (liefst ook gevolgd door "'t is toch waar zeker?"), denkt de progressieve, empathische medemens al snel dat we toch ook wel met hen rekening moeten houden. 

De ware "afpakker"

Maar wat ons Vredeseiland-in-de-dop dan eigenlijk doet, is als laatste bastion zwichten voor de propaganda die al decennia Vlaanderen en het Westen doordesemt en vergiftigt. Want op enkele uitzonderingen na worden Westerse landen al zeker 20 jaar geleid door centrum-(rechtse) of rechtse regeringen. Uitgesproken linkse of progressieve denkers die ruimte krijgen in de media zijn een uitzondering.

De waarheid is dat veel volgers van de Trumps, Le Pens en Orbans van deze wereld elke vorm van tegenspraak haten. Soms vanuit een schuldig geweten, een stemmetje in hun achterhoofd dat ergens beseft dat we de planeet kapot aan het maken zijn. Soms vanuit een gevoel van bitterheid - vrouwen die de prijs hebben betaald en de littekens nog dragen van grensoverschrijdend gedrag, die voelen alsof hun vernederingen voor niets zijn geweest als een nieuwe generatie vrouwen komaf maakt met de hunne. Soms ook uit fragiliteit: zelfs de kleinste uitdaging van het beeld van de witte, rijke vaderfiguur die ervoor zorgt dat alles oké is en dat het allemaal in orde komt, raakt een existentiële angst dat heel het leven misschien een dikke, vette leugen is.

Maar dat is de kracht van ideologie die wordt uitgedragen en in de praktijk wordt gebracht door de ware machthebbers: doen alsof alles wat nu gebeurt, normaal en goed is. En die situatie ook projecteren op het verleden, zoals in '1984': "We've always been at war with Eastasia". Een traditie als Sinterklaas is nog geen 150 jaar oud en is in werkelijkheid voortdurend mee-geëvolueerd met de tijd. Sommige vrouwenrechten die rechtse machthebbers beweren te verdedigen, zijn nog geen 30 jaar oud.

Daarbij hebben die machthebbers zich ook heel sluw progressieve taal toegeëigend. In hun woordenboek betekent "vrijheid" echter meestal "ik wil mijn goesting doen zonder na te denken over de gevolgen", betekent "respect" meestal "ik zal jou tolereren als je mijn macht erkent", betekent "solidariteit" meestal "volg de krijtlijnen die uitgezet zijn door mij" en is "dictatuur" een synoniem voor "iemand heeft een andere mening dan ik". Een rijke opiniemaker die huilt over "ontmenselijking" terwijl hij eigenlijk bedoelt "ik verdraag geen kritiek op de keuzes die ik heb gemaakt". Het toppunt van ironie is natuurlijk dat dergelijke mensen pijlsnel het eerder geciteerde '1984' aanhalen, in een briljant voorbeeld van Doublespeak (uit dezelfde roman) waar George Orwell paf voor zou staan uit een combinatie van bewondering en horror.

Wees links, wees cool

Dat wil allemaal niet zeggen dat ik vind dat empathie met de verzuchters van het "ze pakken ons alles af!" uit den boze is, integendeel. Tenslotte is Bob die zijn job kwijtraakte bij de zoveelste herstructurering en de schuld afschuift op Ali, ook een slachtoffer. Tenslotte zijn voor Nadine de jaren 2020-22 evenzeer een horrorshow als voor mij. Tenslotte heeft ook Quinten de laatste 15 jaar de wereld razendsnel zien veranderen, met technologieën, terminologieën en problemen die 15 jaar geleden nog sciencefiction waren. Maar dat mag progressieven er niet van weerhouden om Bob, Nadine en Quinten die feiten te laten gebruiken als makkelijke excuses.

De Jezuïeten-orde, nochtans niet bekend voor hun kritische kijk op het patriarchaat of het kapitalisme, zeiden: "Plus est en vous." Laten we dat ook nemen als leidraad in discussies met "ze pakken ons alles af!"-lui. We moeten die begrijpen, maar niet pamperen. We moeten hun waarde erkennen, maar bereid zijn om op te komen voor onze waarden. Vooral moeten we het gordijn wegtrekken van die Doublespeak, die diepe infiltratie van het omgekeerde denken dat gezonde, democratische oppositie een probleem is of dat onze huidige gevestigde orde er één is die al eeuwen meegaat en moet blijven meegaan.

En er zijn ook sommige dingen waar progressieven op verrassend meer bijval zouden rekenen als ze ze zouden toegeven. Bijvoorbeeld: "Ja, als wij aan de macht komen, dan heffen we hogere belastingen op mensen met veel vastgoed en veel auto's." Bijvoorbeeld: "Ja, wij gaan je geen villa meer laten bouwen op het platteland, waar het de maatschappij te veel kost om leidingen te leggen." Bijvoorbeeld: "Ja, wij zijn pro-pluralisme en een ambtenaar mag een hoofddoek dragen, of een keppeltje, of een vuilniszak, who gives a shit." Bijvoorbeeld: "Ja, wij gaan 'met het vingertje zwaaien' omdat je duidelijk opleiding nodig hebt." Bijvoorbeeld: "Als term is 'polarisatie' een leugen. Het extremisme komt maar van één kant."

Eén van mijn favoriete komieken, de Ier Dylan Moran, zei ooit over feministen (ik parafraseer): "Being a feminist means you are prepared to be unpleasant." Dus laten we af en toe ook toegeven "Ja, dàt en dàt gaan we u 'afpakken', beste medeburger. Maar wat we u afpakken, zal ten eerste lang niet zo veel zijn als wat 'ze' u nu afpakken, en het zal uw situatie en de situatie van de mensen die u graag ziet, uiteindelijk alleen maar beter maken. In plaats van te zwichten voor vleierij van uw bazen, die enkel mensen kloot die ge toch al debielen vondt terwijl het u niets oplevert, kunt ge ook bij ons komen, en dan wordt iedereen er beter van. Behalve misschien uw baas, die ge toch al een lul vondt." 

Waardoor zou je Latijn dan vervangen?

Het zowat jaarlijks terugkerende debat over de zin en onzin van Latijn aanbieden in Vlaamse middelbare scholen is een blijver. Jaren geleden schreef ik er al iets over, vooral om me te richten op de soms enorm oppervlakkige en domme argumenten tegen het onderwijs van Latijn. Tegelijk drukte ik in dat stuk ook uit dat Latijn voor mij niet hoeft te blijven, ook al studeerde ik aan het middelbaar zelf de richting Grieks-Latijn.

Bij veel mensen die graag Latijn uit het middelbare schoolcurriculum zouden schrappen, leeft het idee dat je dat dan kan vervangen door "iets praktisch" of "iets relevants". De vraag daar gelaten waarom elk onderwijsvak per se een direct praktisch nut zou moeten hebben of direct relevant zou moeten zijn (en relevant aan wat, ook?), vermoed ik dat die mensen dan dromen van vakken als Ondernemen, IT, Fiscaliteit of simpelweg meer STEM-vakken. Daar valt het een en ander voor te zeggen, maar je kan je net zo goed afvragen of je dergelijke dingen niet hoort onder te brengen in de lestijd die nu al gespendeerd wordt aan wiskundige, economische en wetenschappelijke vakken. 

Dit zou bij wat ik kort gezegd de STEM-voorstanders noem wellicht ook niet enthousiast onthaald worden, want de onderverzwegen houding bij hen is eigenlijk niet zozeer gericht tegen Latijn op zich, het is gewoon dat Latijn (en Grieks) de moeilijkst verdedigbare schakel is in de humane wetenschappen. Al sinds mijn tijd als universiteitsstudent kom ik immers voortdurend STEM-studenten en STEM-gediplomeerden tegen die bulken van een onverdiende arrogantie aangaande de humane wetenschappen, die ze de term "wetenschap" nauwelijks waardig vinden, en ook op middelbare scholen vakken als Nederlands, Engels, Frans, geschiedenis, filosofie/godsdienst en dus ook Latijn zouden willen herleiden tot een minimum, indien niet rechtstreeks afschaffen.

Maar als "praktisch nut" het hoofdargument is, begrijp ik ook niet waarom 17-jarigen het atoommodel moeten kennen. De idée fixe rond STEM-richtingen probeert dat goed te praten door het feit dat STEM-toepassingen de wereld veranderen en - vooral, al blijft ook dit argument vaak onderbelicht - dat je er geld mee kan verdienen. Over dat laatste schreef ik eerder ook al iets, en het eerste is een erg slecht argument, aangezien toepassingen van de humane wetenschappen de wereld minstens even grondig veranderen. Om nog maar te zwijgen van je alledaagse sociale interacties, die toch het merendeel van de dag beslaan.

Nu goed, als je dan toch Latijn wil afschaffen - waarom zouden we het niet vervangen door een vak als algemene taalwetenschap? De fundamenten leren kennen van je primaire middel tot expressie lijkt me niet alleen goede algemene kennis, het kan ook aanleren hoe je moet navigeren in een wereld vol propaganda, nepnieuws en kwaadwillige internettrollen. Of waarom bijvoorbeeld geen historische taalkunde? Zo leer je aan hoe verbonden onze lokale talen en culturen met elkaar zijn en op welke manier gemeenschappen al eeuwen, zoniet millennia met elkaar interageren, elkaar beïnvloeden en er meestal in slagen om een vergelijk te vinden om met elkaar samen te leven.

Je kan argumenteren dat ik op die manier Latijn zou vervangen door een vak waaruit een uitgesproken mensbeeld spreekt met een vaag links geurtje, maar dat is niet omdat humane wetenschappen per se links zijn, het is omdat een (extreem)rechtse visie simpelweg vaak haaks staat op de realiteit. De tolerantie voor domme doembeelden als "omvolking" of de visie dat er geen alternatief bestaat voor het hyperkapitalisme groeit enkel in een onkritische omgeving zonder kennis van zichzelf. De STEM-richtingen helpen daar niet in, want dat is alsof je een boom een marathon wil doen lopen. Bovendien is elke vorm van georganiseerd onderwijs een socio-politiek project. Het rare idee dat alles wat van staatswege komt apolitiek of neutraal moet zijn is op zichzelf al geen apolitieke of neutrale opvatting.

Dus: ik ben niet per se tegen het afschaffen van Latijn, als het de kans biedt op een herwaardering van brede algemene kennis, een kritische omgang met onze talen en culturen en een verdieping van onze taalkundige wortels. Alleen ben ik bang dat de tegenstanders van Latijn deze veldslag enkel zien als een volgende stap naar de totale dominantie van STEM, en dat ze niet begrijpen dat dit enkel ons cultuurkapitaal verschraalt, ons onwetender maakt over wie we zijn en ons ongenuanceerder, onhandiger en oncreatiever maakt.

Het is niet de “intellectuele elite” die ideologisch verdwaasd is

Op 26 april zei Vooruit-voorzitter Conner Rousseau dat hij zich bij een autorit door Molenbeek vervreemd voelde en hij koppelde dit direct aan zijn intussen bekende ‘flinke’ discours over de vermeend falende integratie van etnische en culturele minderheden in België. Even verwacht was de kritiek die hij daarop kreeg uit traditioneel linkse hoek: zegt Rousseau dit niet enkel omdat hij simpelweg niet gewoon is om bruine mensen en hoofddoeken te zien? N-VA-voorzitter en god-keizer van Antwerpen Bart De Wever haalde daarop snerend uit naar die critici door de “intellectuele elite” in zijn bekende gezwollen stijl “ideologisch verdwaasd” te noemen. Nochtans is het niet die zogenaamde elite die ideologisch verdwaasd is.

Om te beginnen krijgen de intussen verguisde linkse intellectuelen nauwelijks een stem in het publieke debat, hoewel ze de favoriete schietschijf zijn van al wat rechts is in Vlaanderen. Op een paar uitzonderingen na zijn het vooral rechtse stemmen die we dag in, dag uit horen op de radio, zien op tv en lezen in de kranten en opiniestukken. Overigens, het begrip “intellectuele elite” is een contradictie, want in de huidige bestuurlijke, juridische, mediatieke en economische elite - de groep met reële macht en invloed - zit bij mijn weten geen enkele intellectueel. 

Ten tweede, als er al sprake is van ideologische verdwazing komt die in Vlaanderen vooral van Vlaams-nationalisten, waar hun ideologie de gemiddelde Vlaming de laatste 15 jaar niets heeft opgeleverd, hun starre beleidsmensen vaker dan niet bijna komisch incompetent zijn en voorman Bart De Wever elke dialoog weigert met zijn spreekwoordelijke Linkeroever. Als hij met “intellectuele elite” suggereert dat het hier gaat over volksvreemde mensen, dan kan hij misschien beginnen met zijn eigen plutocratische miljonairsvrienden en partijgenoten die denken dat €7.000 netto een gemiddeld maandloon is voor een Vlaming. Met een vermoeiend déjà vu-gevoel stel ik eens te meer vast wat geldt voor zo veel rechts-radicalen: het is grotendeels alweer projectie. 

Intellectuele verdwazing, dat is koppig vasthouden aan al lang ontkrachte clichés rond meertaligheid, armoede, Wereldoorlog II en het Romeinse Rijk. Intellectuele verdwazing is blijven geloven in economische recepten uit de jaren ’80. Intellectuele verdwazing is ook drastische klimaatactie blijven uitstellen omdat het niet goed uitkomt. Eveneens dwaas - en gevaarlijk - is gênant het Vlaams Belang achternalopen, een partij die niet kijkt op een domme complottheorie meer of minder. En dan zwijgen we nog over de N-VA als partij, die gul mensen volgt op sociale media die onbeschaamd 19de-eeuwse, racistische ideeën verkondigen, anekdotes aanzien voor data en “denkers” promoten met de diepgang van een poldersloot. 

Het pijnlijke ontbreken van zelfinzicht is vaste prik bij De Wever. Ofwel ziet hij niet dat zijn partij de belichaming is van het Dunning-Kruger-syndroom (waar incompetente mensen net hun eigen competenties fel overschatten en dus niet in staat zijn te zien hoe incompetent ze zijn), ofwel is hij zo cynisch en arrogant geworden dat hij denkt met zijn zoveelste makkelijk te ontkrachten flauwiteit wegkomt. En misschien heeft hij nog gelijk ook. Ondanks alles blijven de meeste media redelijk welwillend tegenover hem - uit schrik, hoor ik, om toegang tot Vlaanderens machtigste politicus te verliezen, maar zo houden ze enkel mee de illusie in stand dat De Wever een scherpzinnige politieke denker. In werkelijkheid is hij een eerder middelmatige charlatan die daar ook bijzonder zelfingenomen over lijkt.